በብርጭቆ ውስጥ የተደበቀው ሞት፡ የገርጂው ሌሊት የዝምታ ጩኸት
በአዲስ አበባ ሌሊት፣ የገርጂ መብራት ኃይል መንገዶች በብርሃን ተውጠዋል። ነገር ግን በዚያ ብርሃን ውስጥ ጥቁር ጥላ ያጠላባቸው 38 ታሪኮች ትናንት ተመዝግበዋል። በቦሌ ትራፊክ ማኔጅመንት የተያዙት 38 አሽከርካሪዎች ለብዙዎች "ቁጥር" ሊሆኑ ይችላሉ፤ ለሚወዷቸው ቤተሰቦች ግን ሊቆም የነበረ የልብ ትርታ፣ ሊፈርስ የነበረ ትዳር እና ሊጨልም የነበረ ተስፋ ነበሩ።
የአንድ ሰከንድ ክህደት
አልኮል በሰው ልጅ ስነ-ህይወት (Biology) ላይ የሚያደርሰው ተጽዕኖ እጅግ አታላይ ነው። አንድ አሽከርካሪ መጠጥ ሲጀምር፣ አንጎሉ ውስጥ ያለው ዶፓሚን (Dopamine) የተሰኘ ኬሚካል የሀሰት በራስ መተማመን ይሰጠዋል። "ደህና ነኝ፣ እችላለሁ" የሚለው ድምፅ ከአንጎሉ ይወጣል። ነገር ግን በሳይንሳዊ እውነታ፣ የአልኮል መጠን በደም ውስጥ 0.05% ሲደርስ፣ የአይን ትኩረት (Focus) መበተን ይጀምራል።
በገርጂ ኦፕሬሽን የተያዘው አንዱ አሽከርካሪ፣ የትንፋሽ መመርመሪያው ላይ ሲተነፍስ ውጤቱ 0.80 ext{ mg/L} አሳይቷል። ይህ ማለት አሽከርካሪው መኪናውን እየነዳ ሳይሆን፣ መኪናው አሽከርካሪውን እየወሰደው ነበር ማለት ነው። በዚህ ደረጃ ላይ ያለ ሰው፣ ከፊት ለፊቱ የሚሻገርን ህፃን ለማየት ያለው ብቃት በ60% ይቀንሳል። ያ ህፃን የሰካራሙ አሽከርካሪ የገዛ ልጁ ሊሆን ይችላል - ይሄ ነው አሳዛኙ እውነት።
የ3,000 ብር ቅጣት ወይስ የህይወት ዋጋ?
በደንብ ቁጥር 557/2016 መሠረት ከፍተኛው ቅጣት 3,000 ብር ነው። በምሁራን እይታ፣ ይህ ቅጣት "ተመጣጣኝ" የሚባለው አደጋው ሳይደርስ ሲቀር ነው። ነገር ግን አደጋው ከደረሰ በኋላ 3,000 ብር የፈሰሰን ደም አይመልስም፣ የተሰበረን አጥንት አይጠግንም።
የአለም ጤና ድርጅት (WHO) መረጃ እንደሚያሳየው፣ በአፍሪካ በየዓመቱ ከሚሞቱት 1.3 ሚሊዮን ሰዎች መካከል ከፍተኛው ድርሻ የሚይዙት ወጣቶች ናቸው። በገርጂ የተያዙት 38 አሽከርካሪዎች አብዛኞቹ በሀገር ግንባታ ላይ ሊሰማሩ የሚችሉ ወጣቶች መሆናቸው የጉዳቱን ጥልቀት ያሳምመዋል።
አለም አቀፍ ትምህርት፡ ከሞት የታደጉ ህጎች
እንደ ጃፓን ያሉ ሀገራት "የዜሮ መቻቻል" (Zero Tolerance) ፖሊሲን ይከተላሉ። አንድ አሽከርካሪ ጠጥቶ ከተገኘ፣ አሽከርካሪው ብቻ ሳይሆን አብረውት የነበሩ ተሳፋሪዎችና መጠጥ ያቀረበለት ባር ጭምር በህግ ይጠየቃሉ። ይህ "የጋራ ሃላፊነት" ስሜት ይፈጥራል።
በገርጂ የተደረገው ኦፕሬሽን የሚነግረን አንድ ትልቅ ትችታዊ ነጥብ አለ፦ "ቁጥጥሩ መቆም የለበትም።" 780 አሽከርካሪዎች ተፈትሸው 38ቱ ብቻ መያዛቸው፣ ቀሪዎቹ በሺዎች የሚቆጠሩ አሽከርካሪዎች በሌላ መስመር አልፈው ሊሆን እንደሚችል ያሳስባል።
የምሁራን ድምፅ፦ "መንገዱ ማደሪያችን እንዳይሆን"
የከተማ ፕላንና የደህንነት ተመራማሪዎች እንደሚሉት፣ አዲስ አበባ እንደ ገርጂ ባሉ የመዝናኛ ስፍራዎች ላይ ልዩ "የምሽት ትራንስፖርት" ስልት ሊኖራት ይገባል። መጠጥ ቤቶች ደንበኞቻቸው ሰክረው ሲወጡ ቁልፍ እንዲቀበሉ ወይም ታክሲ እንዲጠሩ የሚያስገድድ ማህበራዊ ውል ያስፈልጋል።
መግለጫው እንደሚያሳየው፣ ፍተሻው የተካሄደው ከሌሊቱ 9 ሰዓት ድረስ ነው። ያ ሰዓት የሰው ልጅ የመከላከል አቅሙ ዝቅ የሚልበት፣ እንቅልፍና ስካር የሚደራረቡበት ሰዓት ነው። በዚያ ሰዓት የሚደረግ ፍተሻ ቅጣት ሳይሆን "የህይወት አድን ኦፕሬሽን" ነው።
ማጠቃለያ
የገርጂው 38 አሽከርካሪዎች ዛሬ ቤታቸው ገብተዋል። ምናልባትም 3,000 ብሩን ከፍለው ረስተውት ይሆናል። ነገር ግን በዚያች ሌሊት በመንገዱ ላይ ያልነበረች አንዲት እናት፣ ያልተገጨ አንድ እግረኛ፣ እና ያልፈረሰ አንድ ታክሲ አለ።
አልኮልና መሪ መቼም ቢሆን ጓደኛሞች አይደሉም። አንዱ ሌላውን ለመግደል የሚቆም ጠላት ነው። በብርጭቆ ውስጥ የሚታየው ደስታ፣ በአስፋልት ላይ የሚፈስ ደም እንዳይሆን ሁላችንም ነቅተን ልንጠብቅ ይገባል።
በአዲስ አበባ ሌሊት፣ የገርጂ መብራት ኃይል መንገዶች በብርሃን ተውጠዋል። ነገር ግን በዚያ ብርሃን ውስጥ ጥቁር ጥላ ያጠላባቸው 38 ታሪኮች ትናንት ተመዝግበዋል። በቦሌ ትራፊክ ማኔጅመንት የተያዙት 38 አሽከርካሪዎች ለብዙዎች "ቁጥር" ሊሆኑ ይችላሉ፤ ለሚወዷቸው ቤተሰቦች ግን ሊቆም የነበረ የልብ ትርታ፣ ሊፈርስ የነበረ ትዳር እና ሊጨልም የነበረ ተስፋ ነበሩ።
የአንድ ሰከንድ ክህደት
አልኮል በሰው ልጅ ስነ-ህይወት (Biology) ላይ የሚያደርሰው ተጽዕኖ እጅግ አታላይ ነው። አንድ አሽከርካሪ መጠጥ ሲጀምር፣ አንጎሉ ውስጥ ያለው ዶፓሚን (Dopamine) የተሰኘ ኬሚካል የሀሰት በራስ መተማመን ይሰጠዋል። "ደህና ነኝ፣ እችላለሁ" የሚለው ድምፅ ከአንጎሉ ይወጣል። ነገር ግን በሳይንሳዊ እውነታ፣ የአልኮል መጠን በደም ውስጥ 0.05% ሲደርስ፣ የአይን ትኩረት (Focus) መበተን ይጀምራል።
በገርጂ ኦፕሬሽን የተያዘው አንዱ አሽከርካሪ፣ የትንፋሽ መመርመሪያው ላይ ሲተነፍስ ውጤቱ 0.80 ext{ mg/L} አሳይቷል። ይህ ማለት አሽከርካሪው መኪናውን እየነዳ ሳይሆን፣ መኪናው አሽከርካሪውን እየወሰደው ነበር ማለት ነው። በዚህ ደረጃ ላይ ያለ ሰው፣ ከፊት ለፊቱ የሚሻገርን ህፃን ለማየት ያለው ብቃት በ60% ይቀንሳል። ያ ህፃን የሰካራሙ አሽከርካሪ የገዛ ልጁ ሊሆን ይችላል - ይሄ ነው አሳዛኙ እውነት።
የ3,000 ብር ቅጣት ወይስ የህይወት ዋጋ?
በደንብ ቁጥር 557/2016 መሠረት ከፍተኛው ቅጣት 3,000 ብር ነው። በምሁራን እይታ፣ ይህ ቅጣት "ተመጣጣኝ" የሚባለው አደጋው ሳይደርስ ሲቀር ነው። ነገር ግን አደጋው ከደረሰ በኋላ 3,000 ብር የፈሰሰን ደም አይመልስም፣ የተሰበረን አጥንት አይጠግንም።
የአለም ጤና ድርጅት (WHO) መረጃ እንደሚያሳየው፣ በአፍሪካ በየዓመቱ ከሚሞቱት 1.3 ሚሊዮን ሰዎች መካከል ከፍተኛው ድርሻ የሚይዙት ወጣቶች ናቸው። በገርጂ የተያዙት 38 አሽከርካሪዎች አብዛኞቹ በሀገር ግንባታ ላይ ሊሰማሩ የሚችሉ ወጣቶች መሆናቸው የጉዳቱን ጥልቀት ያሳምመዋል።
አለም አቀፍ ትምህርት፡ ከሞት የታደጉ ህጎች
እንደ ጃፓን ያሉ ሀገራት "የዜሮ መቻቻል" (Zero Tolerance) ፖሊሲን ይከተላሉ። አንድ አሽከርካሪ ጠጥቶ ከተገኘ፣ አሽከርካሪው ብቻ ሳይሆን አብረውት የነበሩ ተሳፋሪዎችና መጠጥ ያቀረበለት ባር ጭምር በህግ ይጠየቃሉ። ይህ "የጋራ ሃላፊነት" ስሜት ይፈጥራል።
በገርጂ የተደረገው ኦፕሬሽን የሚነግረን አንድ ትልቅ ትችታዊ ነጥብ አለ፦ "ቁጥጥሩ መቆም የለበትም።" 780 አሽከርካሪዎች ተፈትሸው 38ቱ ብቻ መያዛቸው፣ ቀሪዎቹ በሺዎች የሚቆጠሩ አሽከርካሪዎች በሌላ መስመር አልፈው ሊሆን እንደሚችል ያሳስባል።
የምሁራን ድምፅ፦ "መንገዱ ማደሪያችን እንዳይሆን"
የከተማ ፕላንና የደህንነት ተመራማሪዎች እንደሚሉት፣ አዲስ አበባ እንደ ገርጂ ባሉ የመዝናኛ ስፍራዎች ላይ ልዩ "የምሽት ትራንስፖርት" ስልት ሊኖራት ይገባል። መጠጥ ቤቶች ደንበኞቻቸው ሰክረው ሲወጡ ቁልፍ እንዲቀበሉ ወይም ታክሲ እንዲጠሩ የሚያስገድድ ማህበራዊ ውል ያስፈልጋል።
መግለጫው እንደሚያሳየው፣ ፍተሻው የተካሄደው ከሌሊቱ 9 ሰዓት ድረስ ነው። ያ ሰዓት የሰው ልጅ የመከላከል አቅሙ ዝቅ የሚልበት፣ እንቅልፍና ስካር የሚደራረቡበት ሰዓት ነው። በዚያ ሰዓት የሚደረግ ፍተሻ ቅጣት ሳይሆን "የህይወት አድን ኦፕሬሽን" ነው።
ማጠቃለያ
የገርጂው 38 አሽከርካሪዎች ዛሬ ቤታቸው ገብተዋል። ምናልባትም 3,000 ብሩን ከፍለው ረስተውት ይሆናል። ነገር ግን በዚያች ሌሊት በመንገዱ ላይ ያልነበረች አንዲት እናት፣ ያልተገጨ አንድ እግረኛ፣ እና ያልፈረሰ አንድ ታክሲ አለ።
አልኮልና መሪ መቼም ቢሆን ጓደኛሞች አይደሉም። አንዱ ሌላውን ለመግደል የሚቆም ጠላት ነው። በብርጭቆ ውስጥ የሚታየው ደስታ፣ በአስፋልት ላይ የሚፈስ ደም እንዳይሆን ሁላችንም ነቅተን ልንጠብቅ ይገባል።
9 months ago
