የሚዲያ ብዛት ወይስ የሚዲያ ብቃት? የቁጥሮች እድገትና የነፃነት አዙሪት በኢትዮጵያ
የመገናኛ ብዙኃን ባለሥልጣን ያወጣው መረጃ እንደሚያሳየው፣ በኢትዮጵያ የሚዲያ ተቋማት ቁጥር 309 መድረሱ በራሱ ትልቅ ስኬት ይመስላል። ሆኖም ይህንን ቁጥር በሁለት እይታዎች መመርመር ያስፈልጋል፡
የመረጃ ተደራሽነት መስፋፋት፡ የ73 የበይነ መረብ (Online) እና የ175 ብሮድካስት ተቋማት መኖር ህዝቡ የተለያዩ አማራጮችን እንዲያገኝ በር ይከፍታል። ይህ በተለይ "መረጃ የማግኘት መብትን" ለማረጋገጥ የሚረዳ እርምጃ ነው።
የይዘት ጥራት እና የገበያ አቅም፡ ጥያቄው ግን እነዚህ 309 ተቋማት ምን ያህሉ ራሳቸውን ችለው በገበያ ውስጥ መቆየት ይችላሉ? የሚለው ነው። አብዛኞቹ የሚዲያ ተቋማት ተመሳሳይ ይዘት የሚያቀርቡ፣ በፖለቲካዊ እና በግለሰቦች ድጋፍ ወይም በጥቂት ማስታወቂያዎች ላይ የተንጠለጠሉ መሆናቸው የሚዲያ ዘላቂነትን (Media Sustainability) አደጋ ላይ ይጥለዋል። ቁጥር መብዛቱ ብቻውን "ብዝሃነትን" (Pluralism) አያረጋግጥም።
ከሚዲያ ነፃነት ጋር ያለው ቁርኝት
የሚዲያ ተቋማት ፈቃድ ማግኘታቸው "ነፃነት አላቸው" ለማለት በቂ አይደለም።
የቁጥጥር ስጋት፡ ፈቃድ ሰጪው አካል (ባለሥልጣኑ) የቁጥጥር ስልጣኑን ተጠቅሞ በይዘት ላይ ተጽዕኖ የሚያደርግ ከሆነ፣ ቁጥሩ መብዛቱ ለዴሞክራሲ የሚያበረክተው አስተዋፅኦ አነስተኛ ይሆናል።
ራስን ሳንሱር ማድረግ (Self-censorship)፡
ብዙዎቹ አዳዲስ ሚዲያዎች ፈቃዳቸውን ላለማጣት ሲሉ ወሳኝ በሆኑ ሀገራዊ ጉዳዮች ላይ ሚዛናዊ ትንተና ከመስጠት ይልቅ "ደህንነቱ የተጠበቀ" ዘገባ ላይ ብቻ ሊያተኩሩ ይችላሉ።
የባለሙያ ጥራት እና ስነ-ምግባር
በአጭር ጊዜ ውስጥ 55 አዳዲስ ሚዲያዎች ወደ ስራ መግባታቸው ትልቅ የሰው ኃይል ጥያቄ ያስነሳል።
የባለሙያ እጥረት፡ ፈጣን እድገቱ የሰለጠነ እና የስነ-ምግባር መርሆዎችን የተረዳ ጋዜጠኛ እጥረት እንዲፈጠር ያደርጋል። ይህ ደግሞ ለሀሰተኛ መረጃዎች (Disinformation) እና ለጥላቻ ንግግሮች መስፋፋት ምቹ ሁኔታን ይፈጥራል።
ሙያዊ ነፃነት፡ ጋዜጠኛው በድርጅቱ ባለቤት ወይም በፖለቲካ ፍላጎት ተፅዕኖ ስር የሚወድቅ ከሆነ፣ የሙያ ጥራቱ ይወርዳል።
የሌሎች ሀገራት ተሞክሮ
ከሌሎች ሀገራት ልምድ ስንነሳ ሁለት ተቃራኒ ገጽታዎችን እናያለን፡
እንደ ኖርዌይ እና ዴንማርክ ያሉ ሀገራት፡ የሚዲያ ቁጥር ሳይሆን የሚዲያ ነፃነት ኢንዴክስ ላይ ትኩረት ያደርጋሉ። መንግስት ለግል ሚዲያዎች ሳይቀር ድጎማ (Subsidies) በማድረግ የኤዲቶሪያል ነፃነታቸው ሳይነካ እንዲቆዩ ይረዳቸዋል።
እንደ ጎረቤት ሀገር ኬንያ፡ የንግድ ሚዲያው ዘርፍ በጣም ጠንካራ ነው። ቁጥራቸው የበዛ ቢሆንም፣ በገበያ ውድድር ውስጥ ለማለፍ ጥራት ያለው ዘገባ ላይ ኢንቨስት ያደርጋሉ።
ስጋቱ (The Warning)፡ በአንዳንድ በማደግ ላይ ያሉ ሀገራት፣ የገዥው ፓርቲ አጋሮች በርካታ የሚዲያ ፈቃዶችን በመውሰድ "የሚዲያ ብዝሃነት" ያለ ይመስላሉ። ነገር ግን ሁሉም በአንድ ድምፅ የሚናገሩ (Media Capture) በመሆናቸው እውነተኛ ነፃነትን ያፍናሉ።
ማጠቃለያ
የ309 ሚዲያዎች መኖር ለኢትዮጵያ የሚዲያ ኢንዱስትሪ ትልቅ አቅም ነው። ሆኖም ይህ ቁጥር ወደ ትርጉም ያለው ለውጥ እንዲቀየር፡
👉የሚዲያ ባለሙያዎች የሙያ ማሻሻያ ስልጠና ማግኘት አለባቸው።
👉የሚዲያ ባለሥልጣኑ ከፈቃድ ሰጪነት ባለፈ፣ ነፃ የኤዲቶሪያል አካባቢ እንዲፈጠር መስራት ይኖርበታል።
👉ሚዲያዎቹ በገንዘብ ራሳቸውን የሚችሉበት የንግድ ሞዴል መቅረጽ አለባቸው።
የመገናኛ ብዙኃን ባለሥልጣን ያወጣው መረጃ እንደሚያሳየው፣ በኢትዮጵያ የሚዲያ ተቋማት ቁጥር 309 መድረሱ በራሱ ትልቅ ስኬት ይመስላል። ሆኖም ይህንን ቁጥር በሁለት እይታዎች መመርመር ያስፈልጋል፡
የመረጃ ተደራሽነት መስፋፋት፡ የ73 የበይነ መረብ (Online) እና የ175 ብሮድካስት ተቋማት መኖር ህዝቡ የተለያዩ አማራጮችን እንዲያገኝ በር ይከፍታል። ይህ በተለይ "መረጃ የማግኘት መብትን" ለማረጋገጥ የሚረዳ እርምጃ ነው።
የይዘት ጥራት እና የገበያ አቅም፡ ጥያቄው ግን እነዚህ 309 ተቋማት ምን ያህሉ ራሳቸውን ችለው በገበያ ውስጥ መቆየት ይችላሉ? የሚለው ነው። አብዛኞቹ የሚዲያ ተቋማት ተመሳሳይ ይዘት የሚያቀርቡ፣ በፖለቲካዊ እና በግለሰቦች ድጋፍ ወይም በጥቂት ማስታወቂያዎች ላይ የተንጠለጠሉ መሆናቸው የሚዲያ ዘላቂነትን (Media Sustainability) አደጋ ላይ ይጥለዋል። ቁጥር መብዛቱ ብቻውን "ብዝሃነትን" (Pluralism) አያረጋግጥም።
ከሚዲያ ነፃነት ጋር ያለው ቁርኝት
የሚዲያ ተቋማት ፈቃድ ማግኘታቸው "ነፃነት አላቸው" ለማለት በቂ አይደለም።
የቁጥጥር ስጋት፡ ፈቃድ ሰጪው አካል (ባለሥልጣኑ) የቁጥጥር ስልጣኑን ተጠቅሞ በይዘት ላይ ተጽዕኖ የሚያደርግ ከሆነ፣ ቁጥሩ መብዛቱ ለዴሞክራሲ የሚያበረክተው አስተዋፅኦ አነስተኛ ይሆናል።
ራስን ሳንሱር ማድረግ (Self-censorship)፡
ብዙዎቹ አዳዲስ ሚዲያዎች ፈቃዳቸውን ላለማጣት ሲሉ ወሳኝ በሆኑ ሀገራዊ ጉዳዮች ላይ ሚዛናዊ ትንተና ከመስጠት ይልቅ "ደህንነቱ የተጠበቀ" ዘገባ ላይ ብቻ ሊያተኩሩ ይችላሉ።
የባለሙያ ጥራት እና ስነ-ምግባር
በአጭር ጊዜ ውስጥ 55 አዳዲስ ሚዲያዎች ወደ ስራ መግባታቸው ትልቅ የሰው ኃይል ጥያቄ ያስነሳል።
የባለሙያ እጥረት፡ ፈጣን እድገቱ የሰለጠነ እና የስነ-ምግባር መርሆዎችን የተረዳ ጋዜጠኛ እጥረት እንዲፈጠር ያደርጋል። ይህ ደግሞ ለሀሰተኛ መረጃዎች (Disinformation) እና ለጥላቻ ንግግሮች መስፋፋት ምቹ ሁኔታን ይፈጥራል።
ሙያዊ ነፃነት፡ ጋዜጠኛው በድርጅቱ ባለቤት ወይም በፖለቲካ ፍላጎት ተፅዕኖ ስር የሚወድቅ ከሆነ፣ የሙያ ጥራቱ ይወርዳል።
የሌሎች ሀገራት ተሞክሮ
ከሌሎች ሀገራት ልምድ ስንነሳ ሁለት ተቃራኒ ገጽታዎችን እናያለን፡
እንደ ኖርዌይ እና ዴንማርክ ያሉ ሀገራት፡ የሚዲያ ቁጥር ሳይሆን የሚዲያ ነፃነት ኢንዴክስ ላይ ትኩረት ያደርጋሉ። መንግስት ለግል ሚዲያዎች ሳይቀር ድጎማ (Subsidies) በማድረግ የኤዲቶሪያል ነፃነታቸው ሳይነካ እንዲቆዩ ይረዳቸዋል።
እንደ ጎረቤት ሀገር ኬንያ፡ የንግድ ሚዲያው ዘርፍ በጣም ጠንካራ ነው። ቁጥራቸው የበዛ ቢሆንም፣ በገበያ ውድድር ውስጥ ለማለፍ ጥራት ያለው ዘገባ ላይ ኢንቨስት ያደርጋሉ።
ስጋቱ (The Warning)፡ በአንዳንድ በማደግ ላይ ያሉ ሀገራት፣ የገዥው ፓርቲ አጋሮች በርካታ የሚዲያ ፈቃዶችን በመውሰድ "የሚዲያ ብዝሃነት" ያለ ይመስላሉ። ነገር ግን ሁሉም በአንድ ድምፅ የሚናገሩ (Media Capture) በመሆናቸው እውነተኛ ነፃነትን ያፍናሉ።
ማጠቃለያ
የ309 ሚዲያዎች መኖር ለኢትዮጵያ የሚዲያ ኢንዱስትሪ ትልቅ አቅም ነው። ሆኖም ይህ ቁጥር ወደ ትርጉም ያለው ለውጥ እንዲቀየር፡
👉የሚዲያ ባለሙያዎች የሙያ ማሻሻያ ስልጠና ማግኘት አለባቸው።
👉የሚዲያ ባለሥልጣኑ ከፈቃድ ሰጪነት ባለፈ፣ ነፃ የኤዲቶሪያል አካባቢ እንዲፈጠር መስራት ይኖርበታል።
👉ሚዲያዎቹ በገንዘብ ራሳቸውን የሚችሉበት የንግድ ሞዴል መቅረጽ አለባቸው።
5 months ago
