የዮርዳኖስ ትዝታ በኢትዮጵያ ምድር
ለፊደል ፖስት የተላከ
ጥር የጠራ ሰማይ፣ ንጹሕ አየር እና የወርቅ ጸሐይ የምትፈስበት ወር ነው። በኢትዮጵያ አድማስ ላይ የጥር ማለዳ ሲቀደድ፣ ከሩቅ የሚሰማው የቃጭል ድምፅ እና የከበሮ ምት አንድ ትልቅ ታሪካዊና መንፈሳዊ ጉዞ መጀመሩን ያበስራል። ይህ ጉዞ "ከተራ" ይባላል።
የግድቡ ሚስጥርና የታሪክ ማኅደር
ታሪኩ የሚጀምረው "ከተረ" ከሚለው የግዕዝ ግሥ ነው። ትርጉሙም መከታ፣ መገደብ ወይም ውኃን ማቆም ማለት ነው። በጥንት ዘመን፣ የእስራኤል ልጆች የቃል ኪዳኑን ታቦት ይዘው ዮርዳኖስን ሲሻገሩ፣ ወራጁ ውኃ ቆሞ እንደ ግድግዳ እንደተገደበ ሁሉ፣ ዛሬም በኢትዮጵያ ምድር በየጥምቀተ ባሕሩ ጥር 10 ቀን ውኃው ይገደባል፤ ይከተራል።
ይህ ስርዐት በኢትዮጵያ ቤተክርስቲያን ታሪክ ውስጥ ረጅም ዘመናትን ያስቆጠረ ነው። ከዐፄ ገብረ መስቀል ዘመን ጀምሮ በአደባባይ መከበር የጀመረው የጥምቀት በዓል፣ በ15ኛው ክፍለ ዘመን በታላቁ ንጉሥ ዐፄ ዘርዓ ያዕቆብ ዘመን አዲስ መልክ ያዘ። ንጉሡ ታቦታቱ በዕለቱ ወርደው በዕለቱ ከመመለስ ይልቅ፣ በዋዜማው ወርደው በባሕረ ጥምቀቱ እንዲያድሩና አገሪቱን በኪደተ እግር እንዲባርኳት በዐዋጅ ወሰኑ። ይህም በዓሉን ከቤተ መቅደስ ቅጥር አውጥቶ ወደ ሕዝብ አደባባይ አመጣው።
የከተራ ዕለት ድምቀት
የጥር አሥር ቀን ፀሐይ ወደ መግቢያዋ ስታዘነብል፣ የኢትዮጵያ ከተሞችና ገጠሮች በነጭ ልብስ ይሸፈናሉ። ካህናቱ በወርቅና በብር መጎናጸፊያ የተሸለሙ ታቦታትን በራሳቸው ላይ ተሸክመው ከቤተ መቅደስ ይወጣሉ። የደወል ድምፅ ከሰማይ የሚወርድ መለከት ይመስል አየሩን ይሞላዋል። "ወረደ ወልድ እምሰማያት ውስተ ምጥማቃት" (ወልድ ከሰማያት ወደ መጠመቂያው ወረደ) የሚለው ያሬዳዊ ዜማ በሊቃውንቱ አንደበት ሲፈስ፣ ልብን በሰላምና በረድኤት ይሞላል።
ከታቦታቱ ፊት የሚሄዱት ዲያቆናት የያዙት ቃጭልና መስቀል፣ በስተኋላ የሚከተለው የሕዝብ ማዕበል፣ "ለጥምቀት ያልሆነ ቀሚስ ይበጣጠስ" በሚል መንፈስ ያማረ ባህላዊ ልብሳቸውን የለበሱ እናቶችና ወጣቶች ትዕይንቱን ድንቅ ያደርጉታል። ይህ ጉዞ ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ለመጠመቅ ከገሊላ ወደ ዮርዳኖስ ያደረገውን ጉዞ የሚያዘክር የታሪክ ድልድይ ነው።
የባሕረ ጥምቀቱ አዳር
ታቦታቱ በታላቅ ሆታና እልልታ ወደ ተዘጋጀላቸው የባሕረ ጥምቀት ድንኳን (ዳስ) ይገባሉ። እዚያም ሌሊቱን ሙሉ በጸሎት፣ በዝማሬና በቅዳሴ ሲያድሩ፣ ምእመናኑም በዙሪያው እሳት አንድደው፣ ድንኳን ጥለው በዝማሬ ያድራሉ። ይህም ጌታችን በዮርዳኖስ ወንዝ አጠገብ ተሰልፎ ተራውን ሲጠብቅ ማደሩን የሚያሳይ ምሳሌ ነው።
እንደ አክሱም ማይ ሹም፣ እንደ ጎንደር ፋሲለደስ መዋኛ እና እንደ አዲስ አበባው ጃንሜዳ ያሉ ስፍራዎች በዚህች ሌሊት የኢየሩሳሌም ዮርዳኖስ ወንዝን ይመስላሉ። የውኃው መከተር ኃጢአተ አዳም መቆሙን፣ የታቦታቱ በድንኳን ማደር ደግሞ እግዚአብሔር በሰው መካከል ማደሩን ይመሰክራል።
ማጠቃለያ
ከተራ የጥምቀት በዓል መክፈቻ ብቻ ሳይሆን፣ የኢትዮጵያዊያን የማንነት፣ የእምነትና የታሪክ መገለጫ ነው። በየዓመቱ ጥር 10 ቀን የሚታየው ይህ ትዕይንት፣ ትላንትን ከዛሬ፣ ምድርን ከሰማይ የሚያገናኝ ረቂቅ ክር ነው። ታቦታቱ ወደ ባሕረ ጥምቀት ሲወርዱ፣ ሕዝቡም ከኋላቸው ሲከተል፣ ኢትዮጵያ በሙሉ በበረከት የምትታጠብ ይመስላል።
ለፊደል ፖስት የተላከ
ጥር የጠራ ሰማይ፣ ንጹሕ አየር እና የወርቅ ጸሐይ የምትፈስበት ወር ነው። በኢትዮጵያ አድማስ ላይ የጥር ማለዳ ሲቀደድ፣ ከሩቅ የሚሰማው የቃጭል ድምፅ እና የከበሮ ምት አንድ ትልቅ ታሪካዊና መንፈሳዊ ጉዞ መጀመሩን ያበስራል። ይህ ጉዞ "ከተራ" ይባላል።
የግድቡ ሚስጥርና የታሪክ ማኅደር
ታሪኩ የሚጀምረው "ከተረ" ከሚለው የግዕዝ ግሥ ነው። ትርጉሙም መከታ፣ መገደብ ወይም ውኃን ማቆም ማለት ነው። በጥንት ዘመን፣ የእስራኤል ልጆች የቃል ኪዳኑን ታቦት ይዘው ዮርዳኖስን ሲሻገሩ፣ ወራጁ ውኃ ቆሞ እንደ ግድግዳ እንደተገደበ ሁሉ፣ ዛሬም በኢትዮጵያ ምድር በየጥምቀተ ባሕሩ ጥር 10 ቀን ውኃው ይገደባል፤ ይከተራል።
ይህ ስርዐት በኢትዮጵያ ቤተክርስቲያን ታሪክ ውስጥ ረጅም ዘመናትን ያስቆጠረ ነው። ከዐፄ ገብረ መስቀል ዘመን ጀምሮ በአደባባይ መከበር የጀመረው የጥምቀት በዓል፣ በ15ኛው ክፍለ ዘመን በታላቁ ንጉሥ ዐፄ ዘርዓ ያዕቆብ ዘመን አዲስ መልክ ያዘ። ንጉሡ ታቦታቱ በዕለቱ ወርደው በዕለቱ ከመመለስ ይልቅ፣ በዋዜማው ወርደው በባሕረ ጥምቀቱ እንዲያድሩና አገሪቱን በኪደተ እግር እንዲባርኳት በዐዋጅ ወሰኑ። ይህም በዓሉን ከቤተ መቅደስ ቅጥር አውጥቶ ወደ ሕዝብ አደባባይ አመጣው።
የከተራ ዕለት ድምቀት
የጥር አሥር ቀን ፀሐይ ወደ መግቢያዋ ስታዘነብል፣ የኢትዮጵያ ከተሞችና ገጠሮች በነጭ ልብስ ይሸፈናሉ። ካህናቱ በወርቅና በብር መጎናጸፊያ የተሸለሙ ታቦታትን በራሳቸው ላይ ተሸክመው ከቤተ መቅደስ ይወጣሉ። የደወል ድምፅ ከሰማይ የሚወርድ መለከት ይመስል አየሩን ይሞላዋል። "ወረደ ወልድ እምሰማያት ውስተ ምጥማቃት" (ወልድ ከሰማያት ወደ መጠመቂያው ወረደ) የሚለው ያሬዳዊ ዜማ በሊቃውንቱ አንደበት ሲፈስ፣ ልብን በሰላምና በረድኤት ይሞላል።
ከታቦታቱ ፊት የሚሄዱት ዲያቆናት የያዙት ቃጭልና መስቀል፣ በስተኋላ የሚከተለው የሕዝብ ማዕበል፣ "ለጥምቀት ያልሆነ ቀሚስ ይበጣጠስ" በሚል መንፈስ ያማረ ባህላዊ ልብሳቸውን የለበሱ እናቶችና ወጣቶች ትዕይንቱን ድንቅ ያደርጉታል። ይህ ጉዞ ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ለመጠመቅ ከገሊላ ወደ ዮርዳኖስ ያደረገውን ጉዞ የሚያዘክር የታሪክ ድልድይ ነው።
የባሕረ ጥምቀቱ አዳር
ታቦታቱ በታላቅ ሆታና እልልታ ወደ ተዘጋጀላቸው የባሕረ ጥምቀት ድንኳን (ዳስ) ይገባሉ። እዚያም ሌሊቱን ሙሉ በጸሎት፣ በዝማሬና በቅዳሴ ሲያድሩ፣ ምእመናኑም በዙሪያው እሳት አንድደው፣ ድንኳን ጥለው በዝማሬ ያድራሉ። ይህም ጌታችን በዮርዳኖስ ወንዝ አጠገብ ተሰልፎ ተራውን ሲጠብቅ ማደሩን የሚያሳይ ምሳሌ ነው።
እንደ አክሱም ማይ ሹም፣ እንደ ጎንደር ፋሲለደስ መዋኛ እና እንደ አዲስ አበባው ጃንሜዳ ያሉ ስፍራዎች በዚህች ሌሊት የኢየሩሳሌም ዮርዳኖስ ወንዝን ይመስላሉ። የውኃው መከተር ኃጢአተ አዳም መቆሙን፣ የታቦታቱ በድንኳን ማደር ደግሞ እግዚአብሔር በሰው መካከል ማደሩን ይመሰክራል።
ማጠቃለያ
ከተራ የጥምቀት በዓል መክፈቻ ብቻ ሳይሆን፣ የኢትዮጵያዊያን የማንነት፣ የእምነትና የታሪክ መገለጫ ነው። በየዓመቱ ጥር 10 ቀን የሚታየው ይህ ትዕይንት፣ ትላንትን ከዛሬ፣ ምድርን ከሰማይ የሚያገናኝ ረቂቅ ክር ነው። ታቦታቱ ወደ ባሕረ ጥምቀት ሲወርዱ፣ ሕዝቡም ከኋላቸው ሲከተል፣ ኢትዮጵያ በሙሉ በበረከት የምትታጠብ ይመስላል።
5 months ago
