የካቲት 12፡ የአዲስ አበባ ሰማይ በደም የጠቆረበት የሐዘንና የጽናት ታሪክ

​የካቲት 12 ቀን 1929 ዓ.ም.። አዲስ አበባ በዚያች ዕለት የለበሰችው ማቅ ነበር። የንጋቱ ፀሐይ ስትወጣ፣ ከተማዋ በሞት ጥላ ስር እንደምትወድቅ የሚያውቅ አልነበረም። የካቲት፣ አብዛኛውን ጊዜ የቆላ ነፋስና አቧራ የሚበጅባት ወር ናት፤ ነገር ግን በዚያች ዓመት የካቲት የአቧራ ሳይሆን የደም አውሎ ንፋስ ይዛ መጣች።

​ፋሽስት ጣሊያን ኢትዮጵያን በወረረ በአመቱ፣ ግራዚያኒ የተባለው ጨካኝ የጦር አዛዥ የአዲስ አበባን ምስኪኖች ሰበሰበ። “የኔፕልስ ልዑል ተወልዷልና ምጽዋት እሰጣችኋለሁ” የሚል የፌዝ ጥሪ አስተላለፈ። 6 ኪሎ በሚገኘው በገነተ ልዑል ቤተመንግስት (የዛሬው አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ) ደጃፍ ላይ፣ ከየሰፈሩ የተጠራቀሙ አቅመ ደካሞች፣ እናቶች ሕፃናቶቻቸውን አዝለው፣ አረጋውያን በምርኩዝ እየተደገፉ ተሰለፉ።

​ግራዚያኒ በቤተመንግስቱ በረንዳ ላይ ቆሞ በእብሪት ይገላምጣቸው ነበር። ለጥቂት ሳንቲሞችና ለቁራሽ ዳቦ ብለው የመጡት እነዚህ ንፁሃን፣ ከጥቂት ደቂቃዎች በኋላ የሰው ቄራ ውስጥ እንደሚገቡ አላወቁም። የግራዚያኒ ንግግር በአስተርጓሚ ሲሰማ፣ በሕዝቡ መሃል ግን ሁለት የቆረጡ ወጣቶች ነበሩ—አብርሃ ደቦጭና ሞገስ አስገዶም።

​የሁለቱ ጓደኛሞች ኪዳንና የነፃነት መንገደኞች

​አብርሃ ደቦጭና ሞገስ አስገዶም በወቅቱ የጣሊያን አስተዳደር ውስጥ ተቀጥረው የሚሰሩ ወጣቶች ነበሩ። አብርሃ በጣሊያን የፖለቲካ ቢሮ ውስጥ በትርጓሜ ስራ ላይ ነበር። ይሁን እንጂ በየቀኑ የሚያየው ግፍ፣ የሚሰማው የኢትዮጵያውያን መታሰርና መገደል ውስጡን እንደ እሳት ያቃጥለው ነበር። ሞገስም እንዲሁ የሀገሩ ውርደት እንቅልፍ የሚነሳው ወጣት ነበር።

​ሁለቱ ጓደኛሞች በምስጢር ተማማሉ። "ሀገር ስትዋረድ፣ ባንዲራ ስትረገጥ፣ እኛ በጠላት ቢሮ ውስጥ ቁጭ ብለን ደመወዝ መቁጠር የለብንም" አሉ። የጥቃቱ ዋነኛ አቀነባባሪና መረጃ ሰጪ ደግሞ አርበኛዋ ሸዋረገድ ገድሌ ነበረች። ሸዋረገድ ለወጣቶቹ ወኔና መረጃ በመስጠት የቁርጥ ቀን ልጅነቷን አስመሰከረች።
​ከቀኑ 6፡45 አካባቢ፣ ዓለምን ያናወጠው ያ ታሪካዊ ፍንዳታ ተሰማ። አብርሃና ሞገስ የያዙትን ቦምብ ወደ ግራዚያኒ ወረወሩ። ቤተመንግስቱ በጭስ ተዋጠ፤ ጩኸትና ሽብር ነገሰ። ግራዚያኒ በደም ተለውሶ ወደቀ። በአጠቃላይ ስምንት ቦምቦች ተወረወሩ። ግራዚያኒ ቆስሎ ወደ ሆስፒታል ሲወሰድ፣ ፋሺስቶች "በኢትዮጵያዊ ላይ ምንም ዓይነት ምሕረት እንዳይደረግ" የሚል ሰይጣናዊ ትዕዛዝ አስተላለፉ።

​የሲኦል በሮች ሲከፈቱ፡ የሶስት ቀኑ ጭፍጨፋ

​ያቺ ቅጽበት ለኢትዮጵያውያን የነፃነት ብርሃን ብትሆንም፣ ለአዲስ አበባ ነዋሪዎች ግን የሲኦል ደጃፍ ሆነች። በቤተመንግስቱ የነበሩ የጣሊያን ወታደሮች በድንጋጤና በበቀል መትረየሳቸውን ለምጽዋት በመጣው ምስኪን ሕዝብ ላይ አዞሩት። “ታ-ታ-ታ-ታ!” የሚለው የመትረየስ ድምፅ የግቢውን ጸጥታ አወከው። በደቂቃዎች ውስጥ የግቢው አረንጓዴ ሳር በደም ቀላ።
​በየካቲት 13 እና 14፣ አዲስ አበባ የጭስና የደም ከተማ ሆነች። ወታደሮቹ ወደ ጭቃ ቤቶች እየሄዱ በሩን ከውጭ ይቆልፉታል። ከዚያም ቤቱን በቤንዚን አርሰው እሳት ይለኩሱበታል። በውስጥ ያሉት ቤተሰቦች—አባት፣ እናትና ልጆች—በጭስ ታፍነውና በእሳት ተቃጥለው ሲያልቁ፣ ወታደሮቹ ከውጭ ሆነው ይሳለቁ ነበር።

​የሕፃናት ዋይታ፡ አንዲት እናት ልጇን ከእሳቱ ለማዳን በመስኮት በኩል ስትወረውር፣ ከውጭ የነበረ ወታደር ሕፃኑን በሳንጃ ተቀብሎት ሲገድለው የታዩ ምስክሮች ነበሩ።

​የከተማዋ ወንዞች፡ ቀበናና እንጦጦ የሚወርዱት ምንጮች ለቀናት ደም እየቀላቀሉ ፈሰሱ።

​የጀግኖች ፅናት በመከራ ውስጥ

​በዚህ መከራ ውስጥም ግን የኢትዮጵያ ጀግንነት አልጠፋም። አርበኛዋ ሸዋረገድ ገድሌ ተይዛ በኤሌክትሪክ ንዝረትና በግርፋት ከፍተኛ ስቃይ ሲደርስባት፣ “ሀገሬን አሳልፌ አልሰጥም!” በማለት ጠላትን አስደነገጠች። በቃጠሎው መሃል ሆነው "ኢትዮጵያ ትኑር!" ብለው የጮሁ እናቶች ታሪክ ዛሬም ድረስ ልብ ይሰብራል።
​ያ የሶስት ቀን ጭፍጨፋ ከ30 ሺህ በላይ ንፁሃንን ሕይወት ቀጠፈ። አዲስ አበባ የሐዘን ቤት ሆነች። በየቤቱ ሙሾና ለቅሶ፣ በየመንገዱ የአስከሬን ሽታ። ነገር ግን ግራዚያኒ አንድ ነገር አልተረዳም ነበር፤ በደሙ የረጠበው የኢትዮጵያ አፈር አርበኞችን እያበቀለ እንደነበር።

​የደብረ ሊባኖስ ገዳም ሰቆቃ

​ጣሊያኖች አብርሃና ሞገስን ፍለጋ ሰበብ በማድረግ በግንቦት 12 ቀን 1929 ዓ.ም ታሪካዊውን የደብረ ሊባኖስ ገዳምን ከበቡ። የኢትዮጵያን ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን መንፈሳዊ ኃይል መስበር ዓላማቸው ነበር። በዕለቱ 447 የሚሆኑ መነኮሳት፣ ካህናትና የቤተክርስቲያን አገልጋዮች በጭካኔ ተጨፈጨፉ። የገዳሙ መምህር የነበሩት አቡነ ተክለሃይማኖትም ከመንጋቸው ጋር በሰማዕትነት ወደቁ።

​የአብርሃና የሞገስ መጨረሻ፡ በበረሃ የቀረ ቃልኪዳን

​አብርሃና ሞገስ አዲስ አበባን ለቀው ሲወጡ እቅዳቸው ሱዳን ገብተው ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ድምፃቸውን ማሰማት ነበር። ጉዟቸው ግን እጅግ አድካሚና አደገኛ ነበር። በበረሃው ጉዞ አብርሃ በወባ በሽታ ክፉኛ ታመመ። ሞገስ ጓደኛውን በጀርባው እያዘለ ብዙ ማይል ተጓዘ።

​አብርሃ ሊሞት ሲል ለሞገስ እንዲህ ብሎ ተናዘዘ፡- “እኔ እዚህ ብቀርም አንተ ግን ሱዳን ደርሰህ ለዓለም አሳውቅ። ሀገራችን ነፃ ትወጣለች።” አብርሃ ሲያርፍ ሞገስ በብቸኝነትና በለቅሶ ጓደኛውን በበረሃ ቀበረ። በመጨረሻም ሞገስ አስገዶም ሱዳን ድንበር አካባቢ በጣሊያን ባንዳዎችና ወታደሮች ተይዞ ተረሸነ።

​የማይረሳው የታሪክ ምስክርነት

​ዛሬ በስድስት ኪሎ አደባባይ ቆመን ያንን ባለ ሦስት ማዕዘን ሀውልት ስንመለከት፣ የምናየው ድንጋይ አይደለም። 28 ሜትር ቁመቱ፣ የነፃነት ዋጋ ምን ያህል ከፍ ያለ እንደሆነ ያስታውሰናል። በሀውልቱ ላይ የተቀረጹት ምስሎች የዚያን ቀን መከራ—በሳንጃ የሚወጉ እናቶች፣ በገመድ የሚታነቁ ጀግኖች—ይናገራሉ።

​የካቲት 12 የሰማዕታት ቀን ነው፤ የንፁሃን ደም የፈሰሰበት፣ የጀግኖች ወኔ የታየበትና የጠላት ግፍ ዓለምን ያስደነገጠበት። ያ ቀን የኢትዮጵያን ሕዝብ አንድ አደረገው። ግራዚያኒ ሊያጠፋን ሲሞክር፣ እኛ ግን በደም የተጠመቀ የነፃነት ቀንበጥ ሆነን ወጣን።

​ክብርና ሞገስ ለሀገራቸው ሲሉ በግፍ ለተሰውት የካቲት 12 ሰማዕታት! ስማቸው በታሪክ መዝገብ፣ ደማቸው በነፃነታችን መሰረት ላይ ለዘላለም ተጽፎ ይኖራል።