የቅንነት መቃብር፡ ግብዝነት እና የሰው ልጅ የሞራል ውድቀት
ዓለም በአሁኑ ወቅት በአስገራሚ ተቃርኖ ውስጥ ትገኛለች። በአንድ በኩል፣ ስለ ሰብአዊ መብቶች፣ ስለ ስነ-ምግባር (Ethics) እና ስለ እሴቶች የሚደረጉ ውይይቶች እንደ አሸን በዝተዋል። በሌላ በኩል ግን፣ እነዚህ እሴቶች በተግባር ሲመነዘሩ የሚታየው ስስት እና የግብዝነት መንሰራፋት የሰውን ልጅ ህሊና ክፉኛ እያቆሰለው ይገኛል።
ግብዝነት እሴቶች ሊገነቡት የሚፈልጉትን ማማ ከመሠረቱ የሚንድ፣ የሰውን ልጅ የመተማመን ክር የሚበጥስ የዘመናችን ትልቁ "ፀጥተኛ ገዳይ" ነው።
ጭንብል የለበሰው ማንነት፡ የካርል ዩንግ እና የፍሬድሪክ ኒቼ እይታ
ታዋቂው የስነ-ልቦና ጠበብት ካርል ዩንግ ፣ "ሰው ጭንብል ይለብሳል" በማለት ይገልጸዋል። ይህንን ጭንብል "Persona" ይለዋል። ዩንግ እንደሚለው፣ ይሄ ጭንብል ማህበረሰቡ እንዲቀበለን፣ እንድንደነቅና እንድንከበር የምናደርገው ትዕይንት እንጂ ትክክለኛ ማንነታችንን አይወክልም።
ዛሬ በዓለም አቀፍ መድረኮች ላይ ስለ ሰላም የሚሰብኩ መሪዎች፣ በጓዳቸው የጦር መሣሪያ ሲያመርቱ ወይም ጦርነትን ሲያቀጣጥሉ ይታያሉ። ይህ "ፐርሶና" ወይም ጭንብል፣ በንግግር ደረጃ እጅግ ማራኪ ቢሆንም፣ በተግባር ግን ትውልድን ለተስፋ መቁረጥ የሚዳርግ ነው። ጀርመናዊው ፈላስፋ ፍሬድሪክ ኒቼ "ሞራል" (Morality) አንዳንድ ጊዜ ለደካሞች መጠቃለያ ወይም ለሀላፊዎች የበላይነታቸውን ማስከበሪያ መሣሪያ እንደሚሆን ያስጠነቅቅ ነበር። ግብዝነት ሲነግስ፣ እሴቶች የጥቂቶች መጠቀሚያ ይሆናሉ።
የእውቀት እና የተግባር ፍትህ፡ የቪታሚን ምሳሌ
ስለ ቪታሚን ጥቅም ቀንና ሌሊት ማውራት ብቻውን ሰውነትን ከበሽታ አይከላከልም። ቪታሚኑ ወደ ደም ዝውውር ውስጥ ገብቶ ስራውን መስራት አለበት። እሴቶችም እንደዚሁ ናቸው። ስለ ቅንነት፣ ስለ ፍቅር እና ስለ ታማኝነት በዩኒቨርሲቲዎችና በጉባኤዎች ላይ የሚደረጉ ውይይቶች "ምሁራዊ ርካታ" (Intellectual satisfaction) ሊሰጡ ይችላሉ። ነገር ግን እነዚህ ውይይቶች ወደ ተግባር ካልወረዱ፣ ዓለምን በተሻለ ሁኔታ ከመለወጥ ይልቅ፣ ሰውን ለከፋ ግዴለሽነት (Cynicism) ይዳርጋሉ።
ግብዝነት እና የማህበረሰባዊ ተስፋ መቁረጥ ስነ-ልቦና
ማህበረሰቡ ላይ ትልቅ ስፍራ ያላቸው ግለሰቦች—የሚናገሩትን ሳይኖሩ ሲቀሩ፣ ማህበረሰቡ ውስጥ የሚፈጠረው ጠባሳ ጥልቅ ነው።
ተስፋ መቁረጥ (Disillusionment): ሰዎች እውነት የለም ብለው እንዲያስቡ ያደርጋቸዋል።
የእሴቶች መርከስ: "ሁሉም ሌባ ነው" ወይም "ሁሉም ውሸታም ነው" የሚል ሰፋ ያለ ማህበራዊ አመለካከት ሲሰፍን፣ ቅን የሆኑ ሰዎች እንኳ ለመንቀሳቀስ ይቸገራሉ።
የወጣቶች መዛባት: ወጣቶች አርአያ (Role model) ሲያጡ፣ ወደ ራሳቸው ዓለም ያፈገፍጋሉ ወይም ህገ-ወጥ መንገዶችን እንደ ብቸኛ የስኬት መንገድ ይቆጥራሉ።
በዘመናዊው ዓለም፣ የማህበራዊ ሚዲያ (Social Media) ይህንን ግብዝነት አጉልቶታል። ሁሉም ሰው "ፍፁም" መስሎ ለመታየት ይጥራል። በፎቶግራፎች እና በፅሁፎች ውስጥ የሚታየው ሰብአዊነት፣ በተግባር ከሚታየው ራስ ወዳድነት ጋር ሲጋጭ፣ የሰው ልጅ የስነ-ልቦና ጤና ቀውስ ውስጥ ይገባል።
4. የቅንነት (Sincerity) መድሃኒትነት
ግብዝነት እሴቶችን የሚንድ ከሆነ፣ ቅንነት ደግሞ የሚገነባው ጥንካሬ ነው። ቅንነት ማለት "ፍፁም መሆን" ማለት አይደለም። ይልቁንም፣ ድክመትን አምኖ ለመቀበል መደፈር ነው። አንድ ሰው "ይህ እሴት ትክክል ነው፣ እኔ ግን ለመተግበር እየታገልኩ ነው" ብሎ በሐቀኝነት ሲናገር፣ በሰዎች ዘንድ የሚኖረው ተሰኪነት (Authenticity) ከፍ ያለ ይሆናል።
ሶቅራጥስ እንደሚለው፣ "ታላቅ ለመሆን ከፈለግህ፣ መምሰል የምትፈልገውን ሆንህ ተገኝ።" መምሰልና መሆን መካከል ያለው ልዩነት ሲጠብ፣ የሰው ልጅ ነፃነት ይጀምራል። ቅንነት ልብን ያሸንፋል፤ እምነትን ይገነባል።
5. አሳዛኙ እውነታ፡ የቃላት ጋጋታ እና የተግባር ድርቅ
በአሁኑ ሰዓት በዓለማችን ላይ የሚታየው አሳዛኝ ክስተት፣ እሴቶች እንደ "ፋሽን" መወሰዳቸው ነው። ሰዎች ስለ ሰብአዊነት የሚያወሩት ሰብአዊ ስለሆኑ ሳይሆን፣ ወቅቱ "ስለ ሰብአዊነት ማውራት" የሚጠይቅ ስለሆነ ነው። ይህ ደግሞ እሴቶችን ባዶ ቃላት ያደርጋቸዋል።
ስለ አካባቢ ጥበቃ የሚሰብኩ ድርጅቶች፣ በተግባር ግን ተፈጥሮን የሚበክሉ ምርቶችን ሲያመርቱ ማየት የሞራል ክስረት ነው።
ግብዝነት እሴቶችን ብቻ ሳይሆን፣ የሰውን ልጅ የወደፊት ተስፋ ጭምር ነው እየበላ ያለው።
ማጠቃለያ
ግብዝነት እሴቶች ሊገነቡት የሞከሩትን ህንፃ የሚያፈርስ ንዝረት ነው። እውቀት ብቻውን ዋጋ የለውም፤ መንፈሳዊ ይዘትና ተግባራዊነት ከሌለው። የሰው ልጅ ከዚህ አዘቅት ሊወጣ የሚችለው፣ ካባውን አውልቆ ለራሱና ለሌሎች ሐቀኛ መሆን ሲችል ብቻ ነው።
አለም ዛሬ የምትፈልገው ብዙ ተናጋሪዎችን ሳይሆን፣ ጥቂት በተግባር የሚኖሩ ሰዎችን ነው። ቅንነት የጎደለው እውቀት ለጥፋት ይዳርጋል፤ ቅንነት የታከለበት ተግባር ግን ዓለምን ይታደጋል።
የዛሬው ጥያቄ ለሁላችንም ነው፡
የምንለብሰው ጭንብል እስከመቼ ይቆያል? እሴቶቻችን በወረቀት ላይ የቀሩ ጌጦች ናቸው ወይስ በህይወታችን የሚታዩ ፍሬዎች?
ዓለም በአሁኑ ወቅት በአስገራሚ ተቃርኖ ውስጥ ትገኛለች። በአንድ በኩል፣ ስለ ሰብአዊ መብቶች፣ ስለ ስነ-ምግባር (Ethics) እና ስለ እሴቶች የሚደረጉ ውይይቶች እንደ አሸን በዝተዋል። በሌላ በኩል ግን፣ እነዚህ እሴቶች በተግባር ሲመነዘሩ የሚታየው ስስት እና የግብዝነት መንሰራፋት የሰውን ልጅ ህሊና ክፉኛ እያቆሰለው ይገኛል።
ግብዝነት እሴቶች ሊገነቡት የሚፈልጉትን ማማ ከመሠረቱ የሚንድ፣ የሰውን ልጅ የመተማመን ክር የሚበጥስ የዘመናችን ትልቁ "ፀጥተኛ ገዳይ" ነው።
ጭንብል የለበሰው ማንነት፡ የካርል ዩንግ እና የፍሬድሪክ ኒቼ እይታ
ታዋቂው የስነ-ልቦና ጠበብት ካርል ዩንግ ፣ "ሰው ጭንብል ይለብሳል" በማለት ይገልጸዋል። ይህንን ጭንብል "Persona" ይለዋል። ዩንግ እንደሚለው፣ ይሄ ጭንብል ማህበረሰቡ እንዲቀበለን፣ እንድንደነቅና እንድንከበር የምናደርገው ትዕይንት እንጂ ትክክለኛ ማንነታችንን አይወክልም።
ዛሬ በዓለም አቀፍ መድረኮች ላይ ስለ ሰላም የሚሰብኩ መሪዎች፣ በጓዳቸው የጦር መሣሪያ ሲያመርቱ ወይም ጦርነትን ሲያቀጣጥሉ ይታያሉ። ይህ "ፐርሶና" ወይም ጭንብል፣ በንግግር ደረጃ እጅግ ማራኪ ቢሆንም፣ በተግባር ግን ትውልድን ለተስፋ መቁረጥ የሚዳርግ ነው። ጀርመናዊው ፈላስፋ ፍሬድሪክ ኒቼ "ሞራል" (Morality) አንዳንድ ጊዜ ለደካሞች መጠቃለያ ወይም ለሀላፊዎች የበላይነታቸውን ማስከበሪያ መሣሪያ እንደሚሆን ያስጠነቅቅ ነበር። ግብዝነት ሲነግስ፣ እሴቶች የጥቂቶች መጠቀሚያ ይሆናሉ።
የእውቀት እና የተግባር ፍትህ፡ የቪታሚን ምሳሌ
ስለ ቪታሚን ጥቅም ቀንና ሌሊት ማውራት ብቻውን ሰውነትን ከበሽታ አይከላከልም። ቪታሚኑ ወደ ደም ዝውውር ውስጥ ገብቶ ስራውን መስራት አለበት። እሴቶችም እንደዚሁ ናቸው። ስለ ቅንነት፣ ስለ ፍቅር እና ስለ ታማኝነት በዩኒቨርሲቲዎችና በጉባኤዎች ላይ የሚደረጉ ውይይቶች "ምሁራዊ ርካታ" (Intellectual satisfaction) ሊሰጡ ይችላሉ። ነገር ግን እነዚህ ውይይቶች ወደ ተግባር ካልወረዱ፣ ዓለምን በተሻለ ሁኔታ ከመለወጥ ይልቅ፣ ሰውን ለከፋ ግዴለሽነት (Cynicism) ይዳርጋሉ።
ግብዝነት እና የማህበረሰባዊ ተስፋ መቁረጥ ስነ-ልቦና
ማህበረሰቡ ላይ ትልቅ ስፍራ ያላቸው ግለሰቦች—የሚናገሩትን ሳይኖሩ ሲቀሩ፣ ማህበረሰቡ ውስጥ የሚፈጠረው ጠባሳ ጥልቅ ነው።
ተስፋ መቁረጥ (Disillusionment): ሰዎች እውነት የለም ብለው እንዲያስቡ ያደርጋቸዋል።
የእሴቶች መርከስ: "ሁሉም ሌባ ነው" ወይም "ሁሉም ውሸታም ነው" የሚል ሰፋ ያለ ማህበራዊ አመለካከት ሲሰፍን፣ ቅን የሆኑ ሰዎች እንኳ ለመንቀሳቀስ ይቸገራሉ።
የወጣቶች መዛባት: ወጣቶች አርአያ (Role model) ሲያጡ፣ ወደ ራሳቸው ዓለም ያፈገፍጋሉ ወይም ህገ-ወጥ መንገዶችን እንደ ብቸኛ የስኬት መንገድ ይቆጥራሉ።
በዘመናዊው ዓለም፣ የማህበራዊ ሚዲያ (Social Media) ይህንን ግብዝነት አጉልቶታል። ሁሉም ሰው "ፍፁም" መስሎ ለመታየት ይጥራል። በፎቶግራፎች እና በፅሁፎች ውስጥ የሚታየው ሰብአዊነት፣ በተግባር ከሚታየው ራስ ወዳድነት ጋር ሲጋጭ፣ የሰው ልጅ የስነ-ልቦና ጤና ቀውስ ውስጥ ይገባል።
4. የቅንነት (Sincerity) መድሃኒትነት
ግብዝነት እሴቶችን የሚንድ ከሆነ፣ ቅንነት ደግሞ የሚገነባው ጥንካሬ ነው። ቅንነት ማለት "ፍፁም መሆን" ማለት አይደለም። ይልቁንም፣ ድክመትን አምኖ ለመቀበል መደፈር ነው። አንድ ሰው "ይህ እሴት ትክክል ነው፣ እኔ ግን ለመተግበር እየታገልኩ ነው" ብሎ በሐቀኝነት ሲናገር፣ በሰዎች ዘንድ የሚኖረው ተሰኪነት (Authenticity) ከፍ ያለ ይሆናል።
ሶቅራጥስ እንደሚለው፣ "ታላቅ ለመሆን ከፈለግህ፣ መምሰል የምትፈልገውን ሆንህ ተገኝ።" መምሰልና መሆን መካከል ያለው ልዩነት ሲጠብ፣ የሰው ልጅ ነፃነት ይጀምራል። ቅንነት ልብን ያሸንፋል፤ እምነትን ይገነባል።
5. አሳዛኙ እውነታ፡ የቃላት ጋጋታ እና የተግባር ድርቅ
በአሁኑ ሰዓት በዓለማችን ላይ የሚታየው አሳዛኝ ክስተት፣ እሴቶች እንደ "ፋሽን" መወሰዳቸው ነው። ሰዎች ስለ ሰብአዊነት የሚያወሩት ሰብአዊ ስለሆኑ ሳይሆን፣ ወቅቱ "ስለ ሰብአዊነት ማውራት" የሚጠይቅ ስለሆነ ነው። ይህ ደግሞ እሴቶችን ባዶ ቃላት ያደርጋቸዋል።
ስለ አካባቢ ጥበቃ የሚሰብኩ ድርጅቶች፣ በተግባር ግን ተፈጥሮን የሚበክሉ ምርቶችን ሲያመርቱ ማየት የሞራል ክስረት ነው።
ግብዝነት እሴቶችን ብቻ ሳይሆን፣ የሰውን ልጅ የወደፊት ተስፋ ጭምር ነው እየበላ ያለው።
ማጠቃለያ
ግብዝነት እሴቶች ሊገነቡት የሞከሩትን ህንፃ የሚያፈርስ ንዝረት ነው። እውቀት ብቻውን ዋጋ የለውም፤ መንፈሳዊ ይዘትና ተግባራዊነት ከሌለው። የሰው ልጅ ከዚህ አዘቅት ሊወጣ የሚችለው፣ ካባውን አውልቆ ለራሱና ለሌሎች ሐቀኛ መሆን ሲችል ብቻ ነው።
አለም ዛሬ የምትፈልገው ብዙ ተናጋሪዎችን ሳይሆን፣ ጥቂት በተግባር የሚኖሩ ሰዎችን ነው። ቅንነት የጎደለው እውቀት ለጥፋት ይዳርጋል፤ ቅንነት የታከለበት ተግባር ግን ዓለምን ይታደጋል።
የዛሬው ጥያቄ ለሁላችንም ነው፡
የምንለብሰው ጭንብል እስከመቼ ይቆያል? እሴቶቻችን በወረቀት ላይ የቀሩ ጌጦች ናቸው ወይስ በህይወታችን የሚታዩ ፍሬዎች?
4 months ago
