(ዘ-ሐበሻ ዜና) ኢትዮጵያ በየዓመቱ በሚሊዮን ቶን የሚቆጠር የሙዝ ምርት የምታመርት ቢሆንም፣ በሎጂስቲክስ ማነቆዎች እና በተገቢው የማቀዝቀዣ ሰንሰለት መሠረተ ልማት እጥረት የተነሳ ምርቷን ለዓለም አቀፍ ገበያ በማቅረብ ረገድ ከፍተኛ ፈተና እንደገጠማት የዘርፉ ባለሙያዎች አስታወቁ።
ሀገሪቱ እ.ኤ.አ. በ2019 ከ1 ሚሊዮን ቶን በላይ ሙዝ ያመረተች ሲሆን፣ በአንዳንድ ክልሎች በአምስት ወራት ውስጥ ብቻ ወደ 1.6 ሚሊዮን ቶን የሚጠጋ ምርት ተሰብስቧል። ሆኖም ባለፉት አምስት ዓመታት ከሙዝ እና አቮካዶ የወጪ ንግድ ያገኘችው ገቢ 38 ሚሊዮን ዶላር ብቻ ነው። ይህ አሃዝ እ.ኤ.አ. በ2025 በዓለም አቀፍ ደረጃ ከተንቀሳቀሰው የ16.7 ቢሊዮን ዶላር የሙዝ ንግድ ጋር ሲነጻጸር እጅግ አነስተኛ ነው።
የአፍሪካ ንግድ እና ትራንስፖርት ኮሪደር ባለሙያ የሆኑት ስጆርድ ኤች ቪሰር እንዳስረዱት፣ የጥራት ችግር እና በቂ ያልሆነ የማቀዝቀዣ ሰንሰለት መሠረተ ልማት የወጪ ንግዱ ዋነኛ ተግዳሮቶች ናቸው። "ለማቀዝቀዣ ትራንስፖርት እጥረቱ አንዱ መፍትሔ፣ የኢትዮ-ጅቡቲ ምድር ባቡር (EDR) ማቀዝቀዣ ያላቸውን ፉርጎዎች በመጠቀም ትኩስ ሙዝን ወደ ጅቡቲ ወደብ ማጓጓዝ ነው" ሲሉ ባለሙያው መክረዋል።
በዲኤችኤል የምሥራቅ አፍሪካ ዋና ሥራ አስፈጻሚ ፕራሞድ ባጋልዋዲ እንደገለጹት፣ በአሁኑ ወቅት የጅቡቲ ወደብ ወደ ኢትዮጵያ የሚገቡትን እና የሚወጡትን አጠቃላይ እቃዎች በዋነኝነት የሚያስተናግድ በመሆኑ ኮሪደሩ ለሀገሪቱ የዓለም አቀፍ ንግድ ቁልፍ በር ሆኗል።
የትራንስፖርት እና ሎጂስቲክስ ሚኒስቴር መረጃ እንደሚያሳየው፣ በ2025/26 በጀት ዓመት ኢትዮጵያ ከ17.57 ሚሊዮን ሜትሪክ ቶን በላይ የገቢ እና የወጪ ጭነት አጓጉዛለች (15.93 ሚሊዮኑ የገቢ፣ 1.64 ሚሊዮኑ ደግሞ የወጪ ጭነት ነው)። ከዚህ ውስጥ የጅቡቲ ወደብ 15.34 ሚሊዮን ቶን ወይም 97 በመቶውን የባህር ላይ ጭነት አስተናግዷል።
"ከገልፍ (MENA) ቀጠና ወደ ኢትዮጵያ የሚገባው የጭነት መጠን የኢኮኖሚ ሊበራላይዜሽኑን ተከትሎ በተከታታይ እያደገ ነው፤ ለዚህም የወደብ እና የመንገድ ትስስር አቅምን ማሳደግ ያስፈልጋል" ብለዋል አቶ ባጋልዋዲ።
የመካከለኛው ምሥራቅ ገበያ እና የአየር ትራንስፖርት
የኬንያ አየር መንገድ የካርጎ ማኔጂንግ ዳይሬክተር አቶ ፍጹም አባዲ በበኩላቸው፣ የተባበሩት አረብ ኤሚሬቶች እና ሳዑዲ አረቢያ ለምሥራቅ አፍሪካ ቁልፍ የንግድ መዳረሻዎች እና የትራንዚት ማዕከላት መሆናቸውን ገልጸዋል። እንደ ፍራፍሬ፣ አበባ፣ የባህር ምግቦች እና ሌሎች ከፍተኛ ዋጋ ያላቸው ምርቶች ወደ ገልፍ ሀገራት በስፋት እየተላኩ ነው።
ምንም እንኳ የጅቡቲ-ኢትዮጵያ ኮሪደር በዋነኝነት በምድር እና በባህር ትራንስፖርት ላይ የተመሠረተ ቢሆንም፣ ፍጥነት እና አስተማማኝነት ለሚፈልጉ አላቂ ምርቶች፣ መድኃኒቶች እና የኤሌክትሮኒክስ እቃዎች የአየር ትራንስፖርት ወሳኝ ሚና እየተጫወተ እንደሚገኝ አቶ ፍጹም አስረድተዋል።
የዓለም አቀፍ የጭነት አስተላላፊዎች ማኅበራት ፌዴሬሽን (FIATA) የአየር ጭነት ኢንስቲትዩት ሊቀመንበር ዳዊት ውብሸት፣ ኢትዮጵያ አሁን ላይ በመንገድ መሠረተ ልማት ላይ ፈተና እንዳለባት አንስተዋል። የመንገዶች መበላሸት በተሽከርካሪዎች ላይ ጉዳት ከማድረሱም ባለፈ የሥራ ማስኬጃ ወጪን ከፍ አድርጎታል። ይሁን እንጂ መንግሥት የጀመራቸው የመንገድ ጥገና እና መልሶ ማቋቋም ፕሮጀክቶች የጭነት እንቅስቃሴውን ይበልጥ ደህንነቱ የተጠበቀ እና ቀልጣፋ እንደሚያደርጉት ይጠበቃል።
አቶ ዳዊት አክለውም፣ ኢትዮጵያ የራሷን እና የጎረቤት ሀገርን የጉምሩክ ሥርዓት ደርባ መሥራቷ ሂደቱን እንዳጓተተው ጠቁመዋል። ሌላኛው ትልቁ ማነቆ ደግሞ የኮንቴነር እጥረት ነው። ትላልቅ የጭነት መርከቦች በቀጥታ ጅቡቲ ወደብ ላይ ስለማይቆሙ፣ በትንንሽ አቀባይ (Feeder) መርከቦች ላይ ጥገኛ መሆን አቅምን የገደበ ሲሆን፣ ይህም የወጪ ንግዱን አስተጓጉሎታል።
እነዚህን የጉምሩክ እና የድንበር ማነቆዎች ለመፍታት፣ በዚህ ዓመት መጀመሪያ ላይ ኢትዮጵያ እና ጅቡቲ የጋላፊን የአንድ ማዕከል የድንበር ኬላ ወደ ሥራ ለማስገባት የሚያስችል የጋራ ፍኖተ-ካርታ ላይ ተስማምተዋል። ይህ አሠራር የጉምሩክ ፍተሻ ድግግሞሽን በማስቀረት የድንበር ማቋረጫ ጊዜን ከ62 እስከ 87 በመቶ ይቀንሳል ተብሎ ይጠበቃል።
በአጠቃላይ የጅቡቲ-ኢትዮጵያ የንግድ መስመር የሀገሪቱን የዓለም ገበያ ተደራሽነት ከማሳደግ አኳያ ከፍተኛ ሚና ያለው ሲሆን፣ የሙዝ እና መሰል የግብርና ምርቶችን የወጪ ንግድ አቅም ለማሳደግ የማቀዝቀዣ ሰንሰለትን አስተማማኝነት፣ የጉምሩክ ቅንጅትን እና የብዙሃን ትራንስፖርት ውህደትን ማሻሻል እጅግ ወሳኝ መሆኑ ተጠቁሟል።
ሀገሪቱ እ.ኤ.አ. በ2019 ከ1 ሚሊዮን ቶን በላይ ሙዝ ያመረተች ሲሆን፣ በአንዳንድ ክልሎች በአምስት ወራት ውስጥ ብቻ ወደ 1.6 ሚሊዮን ቶን የሚጠጋ ምርት ተሰብስቧል። ሆኖም ባለፉት አምስት ዓመታት ከሙዝ እና አቮካዶ የወጪ ንግድ ያገኘችው ገቢ 38 ሚሊዮን ዶላር ብቻ ነው። ይህ አሃዝ እ.ኤ.አ. በ2025 በዓለም አቀፍ ደረጃ ከተንቀሳቀሰው የ16.7 ቢሊዮን ዶላር የሙዝ ንግድ ጋር ሲነጻጸር እጅግ አነስተኛ ነው።
የአፍሪካ ንግድ እና ትራንስፖርት ኮሪደር ባለሙያ የሆኑት ስጆርድ ኤች ቪሰር እንዳስረዱት፣ የጥራት ችግር እና በቂ ያልሆነ የማቀዝቀዣ ሰንሰለት መሠረተ ልማት የወጪ ንግዱ ዋነኛ ተግዳሮቶች ናቸው። "ለማቀዝቀዣ ትራንስፖርት እጥረቱ አንዱ መፍትሔ፣ የኢትዮ-ጅቡቲ ምድር ባቡር (EDR) ማቀዝቀዣ ያላቸውን ፉርጎዎች በመጠቀም ትኩስ ሙዝን ወደ ጅቡቲ ወደብ ማጓጓዝ ነው" ሲሉ ባለሙያው መክረዋል።
በዲኤችኤል የምሥራቅ አፍሪካ ዋና ሥራ አስፈጻሚ ፕራሞድ ባጋልዋዲ እንደገለጹት፣ በአሁኑ ወቅት የጅቡቲ ወደብ ወደ ኢትዮጵያ የሚገቡትን እና የሚወጡትን አጠቃላይ እቃዎች በዋነኝነት የሚያስተናግድ በመሆኑ ኮሪደሩ ለሀገሪቱ የዓለም አቀፍ ንግድ ቁልፍ በር ሆኗል።
የትራንስፖርት እና ሎጂስቲክስ ሚኒስቴር መረጃ እንደሚያሳየው፣ በ2025/26 በጀት ዓመት ኢትዮጵያ ከ17.57 ሚሊዮን ሜትሪክ ቶን በላይ የገቢ እና የወጪ ጭነት አጓጉዛለች (15.93 ሚሊዮኑ የገቢ፣ 1.64 ሚሊዮኑ ደግሞ የወጪ ጭነት ነው)። ከዚህ ውስጥ የጅቡቲ ወደብ 15.34 ሚሊዮን ቶን ወይም 97 በመቶውን የባህር ላይ ጭነት አስተናግዷል።
"ከገልፍ (MENA) ቀጠና ወደ ኢትዮጵያ የሚገባው የጭነት መጠን የኢኮኖሚ ሊበራላይዜሽኑን ተከትሎ በተከታታይ እያደገ ነው፤ ለዚህም የወደብ እና የመንገድ ትስስር አቅምን ማሳደግ ያስፈልጋል" ብለዋል አቶ ባጋልዋዲ።
የመካከለኛው ምሥራቅ ገበያ እና የአየር ትራንስፖርት
የኬንያ አየር መንገድ የካርጎ ማኔጂንግ ዳይሬክተር አቶ ፍጹም አባዲ በበኩላቸው፣ የተባበሩት አረብ ኤሚሬቶች እና ሳዑዲ አረቢያ ለምሥራቅ አፍሪካ ቁልፍ የንግድ መዳረሻዎች እና የትራንዚት ማዕከላት መሆናቸውን ገልጸዋል። እንደ ፍራፍሬ፣ አበባ፣ የባህር ምግቦች እና ሌሎች ከፍተኛ ዋጋ ያላቸው ምርቶች ወደ ገልፍ ሀገራት በስፋት እየተላኩ ነው።
ምንም እንኳ የጅቡቲ-ኢትዮጵያ ኮሪደር በዋነኝነት በምድር እና በባህር ትራንስፖርት ላይ የተመሠረተ ቢሆንም፣ ፍጥነት እና አስተማማኝነት ለሚፈልጉ አላቂ ምርቶች፣ መድኃኒቶች እና የኤሌክትሮኒክስ እቃዎች የአየር ትራንስፖርት ወሳኝ ሚና እየተጫወተ እንደሚገኝ አቶ ፍጹም አስረድተዋል።
የዓለም አቀፍ የጭነት አስተላላፊዎች ማኅበራት ፌዴሬሽን (FIATA) የአየር ጭነት ኢንስቲትዩት ሊቀመንበር ዳዊት ውብሸት፣ ኢትዮጵያ አሁን ላይ በመንገድ መሠረተ ልማት ላይ ፈተና እንዳለባት አንስተዋል። የመንገዶች መበላሸት በተሽከርካሪዎች ላይ ጉዳት ከማድረሱም ባለፈ የሥራ ማስኬጃ ወጪን ከፍ አድርጎታል። ይሁን እንጂ መንግሥት የጀመራቸው የመንገድ ጥገና እና መልሶ ማቋቋም ፕሮጀክቶች የጭነት እንቅስቃሴውን ይበልጥ ደህንነቱ የተጠበቀ እና ቀልጣፋ እንደሚያደርጉት ይጠበቃል።
አቶ ዳዊት አክለውም፣ ኢትዮጵያ የራሷን እና የጎረቤት ሀገርን የጉምሩክ ሥርዓት ደርባ መሥራቷ ሂደቱን እንዳጓተተው ጠቁመዋል። ሌላኛው ትልቁ ማነቆ ደግሞ የኮንቴነር እጥረት ነው። ትላልቅ የጭነት መርከቦች በቀጥታ ጅቡቲ ወደብ ላይ ስለማይቆሙ፣ በትንንሽ አቀባይ (Feeder) መርከቦች ላይ ጥገኛ መሆን አቅምን የገደበ ሲሆን፣ ይህም የወጪ ንግዱን አስተጓጉሎታል።
እነዚህን የጉምሩክ እና የድንበር ማነቆዎች ለመፍታት፣ በዚህ ዓመት መጀመሪያ ላይ ኢትዮጵያ እና ጅቡቲ የጋላፊን የአንድ ማዕከል የድንበር ኬላ ወደ ሥራ ለማስገባት የሚያስችል የጋራ ፍኖተ-ካርታ ላይ ተስማምተዋል። ይህ አሠራር የጉምሩክ ፍተሻ ድግግሞሽን በማስቀረት የድንበር ማቋረጫ ጊዜን ከ62 እስከ 87 በመቶ ይቀንሳል ተብሎ ይጠበቃል።
በአጠቃላይ የጅቡቲ-ኢትዮጵያ የንግድ መስመር የሀገሪቱን የዓለም ገበያ ተደራሽነት ከማሳደግ አኳያ ከፍተኛ ሚና ያለው ሲሆን፣ የሙዝ እና መሰል የግብርና ምርቶችን የወጪ ንግድ አቅም ለማሳደግ የማቀዝቀዣ ሰንሰለትን አስተማማኝነት፣ የጉምሩክ ቅንጅትን እና የብዙሃን ትራንስፖርት ውህደትን ማሻሻል እጅግ ወሳኝ መሆኑ ተጠቁሟል።
20 days ago
