(ዘ-ሐበሻ ዜና) በኢትዮጵያ ትልቁ የግል ሴክተር ስብስብ የሆነው ሚድሮክ ኢንቨስትመንት ግሩፕ፣ ባለፉት ዓመታት በነበረው ከፍተኛ የአመራር ብልሹነት፣ የንብረት ምዝበራ እና የተከማቸ ዕዳ ምክንያት ሙሉ በሙሉ ለመክሰር ተቃርቦ እንደነበር የኩባንያው ዋና ስራ አስፈፃሚ አቶ ጀማል አህመድ አስታወቁ።

ዋና ስራ አስፈፃሚው ለፋና ቴሌቪዥን በሰጡት ሰፋ ያለ ቃለ-ምልልስ እንዳጋለጡት፣ ከስድስት ዓመታት በፊት የኩባንያው የመዋቅር ማሻሻያ ሲጀመር፣ በትውልደ-ኢትዮጵያዊው የሳዑዲ ቢሊየነር ሼክ መሀመድ ሁሴን አሊ አል-አሙዲ የተገነባው የቢዝነስ ግዛት እጅግ አሳሳቢ በሆነ የፋይናንስ ቀውስ ውስጥ ገብቶ ነበር። በወቅቱ ራሳቸውን ችለው መንቀሳቀስ የሚችሉት እንደ NOC ኢትዮጵያ እና ሆራይዘን ፕላንቴሽንስ የመሳሰሉ ጥቂት ኩባንያዎች ብቻ ነበሩ። አብዛኛዎቹ ሌሎች ተቋማት ግን ከፍተኛ ኪሳራ ውስጥ የገቡ፣ የመንግስት ግብር እና የባንክ ዕዳ የተከማቸባቸው፣ እንዲሁም ያረጁ ማሽነሪዎችን እና ያልተጠናቀቁ ፕሮጀክቶችን ያቀፉ ነበሩ።

አቶ ጀማል አክለውም አንዳንድ የሚድሮክ ስር ያሉ ኩባንያዎች የሰራተኞቻቸውን ደመወዝ መክፈል አቅቷቸው እንደነበር እና አበዳሪዎችም በኩባንያው ንብረቶች ላይ እርምጃ መውሰድ ጀምረው እንደነበር ገልጸዋል። የበርካታ ቅርንጫፍ ኩባንያዎች ንብረቶች በፍርድ ቤት ትዕዛዝ ለሐራጅ (ለጨረታ) ቀርበው ወይም ላልተከፈሉ ብድሮች በመያዣነት ተይዘው ነበር። በተለይም ከዚህ ቀደም በደርዘን የሚቆጠሩ ንግዶችን ያስተዳድር የነበረው 'ሚድሮክ ኢትዮጵያ ቴክኖሎጂ ግሩፕ'፣ ወደ 20 የሚጠጉ አክሳሪ ኩባንያዎችን የያዘ "ባዶ ቅርፊት" ሆኖ እንደነበር አብራርተዋል።

ሚድሮክ ኮንስትራክሽን ኢትዮጵያ እና ሚድሮክ ፋውንዴሽን ስፔሻሊስት ከባድ የፋይናንስ ቀውስ ከገጠማቸው ኩባንያዎች መካከል በዋናነት ይጠቀሳሉ። ለምሳሌ፣ ሚድሮክ ፋውንዴሽን ስፔሻሊስት ከሜዲትራኒያን ግሩፕ ኢ.ኤ ጋር በማሽነሪ ኪራይ ዕዳ ምክንያት ፍርድ ቤት ድረስ የተካሰሰ ሲሆን፣ በወቅቱ የነበረው አመራር በፈጠረው ብልሹ አሰራር ኩባንያው 8.5 ሚሊዮን ብር ዕዳ ውስጥ መዘፈቁ እና የባንክ ሂሳቡ ውስጥ 365,000 ብር ብቻ እንደነበር የፍርድ ቤት መዛግብት ያሳያሉ። በዳሸን ባንክ ላልተከፈለው የ15 ሚሊዮን ብር ብድርም ንብረቶቹ ታግደው ለሐራጅ ቀርበዋል። ከዚህም ባሻገር ሌላ አንድ ስሙ ያልተጠቀሰ ግዙፍ የኢንዱስትሪ ኩባንያ ወደ አምስት ቢሊዮን ብር በሚጠጋ ዕዳ ምክንያት ተዘግቶ እንደነበር አቶ ጀማል ገልጸዋል።

ይባስ ብሎ የሼክ መሀመድ የሆኑ አክሲዮኖች እና ሌሎች ንብረቶች በህገ-ወጥ መንገድ ወደ ሌሎች ግለሰቦች ስም ተዛውረው እንደነበርና፣ ይህንን የባለቤትነት መብት ለማስመለስ እና ሰነዶችን ለማስተካከል አዲሱ ማኔጅመንት እስከ አምስት ዓመታት የሚፈጅ ጊዜ እንደወሰደበት ዋና ስራ አስፈፃሚው አጋልጠዋል። ይህ አጠቃላይ ቀውስ ይበልጥ የተጋለጠው በህዳር 2017 እ.ኤ.አ ልዑል አልጋ ወራሽ መሀመድ ቢን ሳልማን በወሰዱት የፀረ-ሙስና ዘመቻ ሼክ መሀመድ በሳዑዲ አረቢያ ለ14 ወራት በታሰሩበት ወቅት ነው። የባለሀብቱ መታሰር፣ ሚድሮክ በመሥራቹ የግል የፋይናንስ ድጋፍ ላይ ምን ያህል ጥገኛ እንደነበር በግልጽ አሳይቷል።

የቀድሞው ስኬት በተቋም ጥንካሬ ላይ ሳይሆን በሼክ መሀመድ የግል ሀብት እና ልግስና ላይ የተመሰረተ እንደነበር ያመላከቱት አቶ ጀማል፣ እርሳቸው ከታሰሩ በኋላ ግን የተከማቸው ኪሳራ፣ ያልተከፈሉ ታክሶች እና የባንክ ዕዳዎች ኩባንያውን አደጋ ላይ ጥለውት እንደነበር አስረድተዋል። ይሁንና በአሁኑ ወቅት ሚድሮክ ኢንቨስትመንት ግሩፕ በተበታተነ መልኩ የነበሩትን ኩባንያዎች በማሰባሰብ እና በአዲስ መዋቅር በማደራጀት ከፍተኛ የለውጥ ጉዞ ላይ መሆኑን አስታውቀዋል።

የኩባንያው የሰው ኃይል ከ47,000 ወደ 80,000 ማደጉን፣ ዓመታዊ የደመወዝ ክፍያውም ከ1 ቢሊዮን ብር በታች ከነበረበት ወደ 8.5 ቢሊዮን ብር ማሻቀቡን ሚድሮክ ይገልጻል። በተጨማሪም በቅርቡ አለም አቀፍ የፋይናንስ ኮርፖሬሽን (IFC) ሸራተን አዲስን ለማደስ እና ሌላ አዲስ ሸራተን ሆቴል ለመገንባት ለሚድሮክ ኢትዮጵያ ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር የ80 ሚሊዮን ዶላር የረጅም ጊዜ ብድር ማጽደቁ፣ የኩባንያውን የፋይናንስ መረጋጋት እና የአበዳሪዎችን አመኔታ መመለስ ያሳያል ተብሏል።

የሚድሮክ ኢንቨስትመንት ግሩፕ ዋና ስራ አስፈፃሚ ያደረጉት ይህ ይፋዊ መጋለጥ፣ በኢትዮጵያ ውስጥ ያሉ ግዙፍ የንግድ ተቋማት ከተቋማዊ አሰራር ይልቅ በግለሰቦች ሞገስ እና ካፒታል ላይ ምን ያህል የተንጠለጠሉ እንደሆኑ በግልጽ የሚያሳይ ነው። ሼክ መሀመድ አል-አሙዲ ለዓመታት ለኩባንያዎቹ የሚያፈሱት ገንዘብ፣ በውስጥ የነበረውን የአመራር ብልሹነት፣ የንብረት ምዝበራ እና የውስጥ ቁጥጥር ድክመት ሸፍኖት ቆይቷል። እርሳቸውም ዛሬ "ባመንኳቸው ተከዳሁ" ሲሉ በይፋ ተናግረዋል።

በአንድ ግለሰብ እስር ምክንያት የሀገርን ኢኮኖሚ ሊያናውጥ የሚችል ግዙፍ ኩባንያ የመክሰር አደጋ ላይ መውደቁ፣ ለኢትዮጵያ የግል ሴክተር ትልቅ የማስጠንቀቂያ ደወል ነው። የኩባንያው ከፍተኛ አመራሮች የባለሀብቱን ንብረትና አክሲዮን ሳይቀር በህገ-ወጥ መንገድ ማዛወራቸው፣ በሀገሪቱ የኮርፖሬት አስተዳደር እና የህግ ተጠያቂነት ላይ ያለውን ክፍተት ያጋልጣል። ምንም እንኳን አሁን ላይ ኩባንያው አዲስ የአሰራር መዋቅር ዘርግቶ ወደ ትርፋማነት መመለሱን ቢገልጽም፣ ንብረት የመዘበሩ እና ዕዳ ያከማቹ የቀድሞ ኃላፊዎች በህግ ፊት ቀርበው አለመጠየቃቸው፣ በሀገሪቱ ያለውን "የበላ ይመለስ" (Impunity) የፖለቲካ እና የኢኮኖሚ ባህል የሚያንጸባርቅ ነው። መንግስትም ሆነ ሌሎች ባለሀብቶች ከሚድሮክ ቀውስ ትልቅ ትምህርት ወስደው፣ የንግድ ተቋማትን ከግለሰብ ጥገኝነት አላቀው በጠንካራ የኮርፖሬት አስተዳደር እና ግልጽ የኦዲት ስርዓት ሊመሩ ይገባል።