(ዘ-ሐበሻ ዜና) የአፍሪካ መሪዎች በግጭት መከላከል እና የቅድመ ማስጠንቀቂያ ሥርዓታቸውን ለማጠናከር በአንጎላ ሉዋንዳ ከተማ ከተወያዩ ሳምንት ባልሞላ ጊዜ ውስጥ፣ በሰሜን ኢትዮጵያ እያሻቀበ የመጣው ውጥረት የአፍሪካ ኅብረት የቅድመ ማስጠንቀቂያ ሥርዓቱን ወደ ተግባራዊ እርምጃ መቀየር ይችል ይሆን የሚለውን ከባድ ፈተና ውስጥ ከቶታል።
በኅብረቱ አደራዳሪነት እ.ኤ.አ በህዳር 2022 የተፈረመውን የፕሪቶሪያ የሰላም ስምምነት አተገባበር ተከትሎ፣ በኢትዮጵያ ፌደራል መንግሥት እና በትግራይ ክልል ዋነኛ የፖለቲካ ኃይል በሆነው ሕዝባዊ ወያኔ ሓርነት ትግራይ (ሕወሓት) መካከል ያለው ውጥረት ላለፈው አንድ ዓመት እየጨመረ መጥቷል። ሁለቱም ወገኖች እርስ በርስ የጦርነት ዝግጅት እያደረጉ ነው የሚል ክስ የሚሰነዛዘሩ ሲሆን፣ አሁንም ድረስ እልባት ያላገኙት የአከራካሪ ግዛቶች ጉዳይ፣ የተፈናቃዮች ደህንነቱ የተጠበቀ መመለስ እና ትጥቅ የማስፈታት ሂደቶች የሰላም ስምምነቱን አደጋ ላይ ጥለውታል። ባለፈው ነሐሴ ወር በኢትዮጵያ ፌደራል ኃይሎች እና በትግራይ ኃይሎች መካከል ከሱዳን ድንበር አቅራቢያ ከባድ ውጊያ ማገርሸቱ የተዘገበ ሲሆን፣ በዚህም የከባድ መሣሪያ እና የድሮን ጥቃቶች መፈጸማቸው ተነግሯል።
የአፍሪካ ኅብረት ገና እ.ኤ.አ ከመጋቢት 2025 ጀምሮ በትግራይ እያደገ በመጣው ውጥረት ላይ ስጋቱን ሲገልጽ የቆየ ሲሆን፣ ሂዩማን ራይትስ ዎች በበኩሉ በሰላማዊ ዜጎች ደህንነት ላይ ያለውን ስጋት በተደጋጋሚ እያነሳ ይገኛል። ተቋሙ በሚያዝያ ወር በምዕራብ ትግራይ ባለሥልጣናት እና የጸጥታ ኃይሎች በትግራይ ተወላጆች ላይ የሚፈጽሙትን ተከታታይ በደል መዝግቧል። በቅርቡ ደግሞ ሕወሓት ዕድሜያቸው 15 ዓመት የሆኑ ሕፃናትን ጨምሮ ሰላማዊ ዜጎችን በግዴታ ወደ ውትድርና እየመለመለ መሆኑን አጋልጧል።
እያደገ የመጣውን ውጥረት ለማስተዳደር የታሰቡት የፖለቲካ ዘዴዎች ከፍተኛ ጫና ውስጥ ወድቀዋል። የሽምግልና ውይይቱን ዳግም ለማስጀመር የሚደረጉ ጥረቶችም፣ አሁን ያለው የሽምግልና መንገድ የሁለቱንም ወገኖች አመኔታ ማቆየት መቻሉ ላይ ጥያቄ አስነስተዋል። ኢትዮጵያ አባል የሆነችበት የአፍሪካ ኅብረት የሰላምና ፀጥታ ምክር ቤት ባለፈው ነሐሴ 12 ቀን የቅድመ ማስጠንቀቂያ እና የቅድመ እርምጃ ክፍተትን ለማጥበብ አህጉራዊ ሥርዓቱን ማጠናከር እንደሚገባ ጥሪ አቅርቧል። ከቀናት በኋላም ነሐሴ 24 ቀን ስጋቶችን በወቅቱ ከሚወሰድ የመከላከያ እርምጃ ጋር ለማስተሳሰር ያለመ አዲስ የቅድመ ማስጠንቀቂያ እና ምላሽ ሞዴል አጽድቋል።
አሁን በሰሜን ኢትዮጵያ እየታዩ ያሉ ክስተቶች፣ ኅብረቱ በሉዋንዳ የገባቸውን ቃሎች ወደ ተግባር የሚቀይርበት ተጨባጭ አጋጣሚ ፈጥረውለታል። ስለሆነም የአፍሪካ ኅብረት የፕሪቶሪያውን ስምምነት አደጋ ላይ የጣሉትን ውዝግቦች ለመፍታት ከኢትዮጵያ ፌደራል መንግሥት እና ከሕወሓት ጋር ያለውን የውይይት ተሳትፎ አጠናክሮ ሊቀጥል ይገባል ተብሏል።
አሁን ያለው የሽምግልና አደረጃጀት መጠናከር ያስፈልገው እንደሆነ መገምገም እንዲሁም የክትትል፣ ማረጋገጫ እና ተገዢነት አሠራሩ (MVCM) ዳግም ስለመሰለፍ እና በሰላማዊ ዜጎች ላይ ስለሚደርሱ በደሎች የሚነሱ ክሶችን ጨምሮ፣ በስምምነቱ አፈጻጸም ዙሪያ ይፋዊ ሪፖርት እንዲያወጣ ሊጠይቅ እንደሚገባ ተመላክቷል። የ2020 እስከ 2022ቱ ጦርነት አስከፊ ሰብዓዊ በደልን እና የዜጎችን ስቃይ ያስከተለ በመሆኑ፣ ኅብረቱ አሁናዊው ውጥረት ከቁጥጥር ውጭ ከመውጣቱ በፊት አስቸኳይ እርምጃ ሊወስድ ይገባል ሲል ዘገባው አጠቃሏል።
በኅብረቱ አደራዳሪነት እ.ኤ.አ በህዳር 2022 የተፈረመውን የፕሪቶሪያ የሰላም ስምምነት አተገባበር ተከትሎ፣ በኢትዮጵያ ፌደራል መንግሥት እና በትግራይ ክልል ዋነኛ የፖለቲካ ኃይል በሆነው ሕዝባዊ ወያኔ ሓርነት ትግራይ (ሕወሓት) መካከል ያለው ውጥረት ላለፈው አንድ ዓመት እየጨመረ መጥቷል። ሁለቱም ወገኖች እርስ በርስ የጦርነት ዝግጅት እያደረጉ ነው የሚል ክስ የሚሰነዛዘሩ ሲሆን፣ አሁንም ድረስ እልባት ያላገኙት የአከራካሪ ግዛቶች ጉዳይ፣ የተፈናቃዮች ደህንነቱ የተጠበቀ መመለስ እና ትጥቅ የማስፈታት ሂደቶች የሰላም ስምምነቱን አደጋ ላይ ጥለውታል። ባለፈው ነሐሴ ወር በኢትዮጵያ ፌደራል ኃይሎች እና በትግራይ ኃይሎች መካከል ከሱዳን ድንበር አቅራቢያ ከባድ ውጊያ ማገርሸቱ የተዘገበ ሲሆን፣ በዚህም የከባድ መሣሪያ እና የድሮን ጥቃቶች መፈጸማቸው ተነግሯል።
የአፍሪካ ኅብረት ገና እ.ኤ.አ ከመጋቢት 2025 ጀምሮ በትግራይ እያደገ በመጣው ውጥረት ላይ ስጋቱን ሲገልጽ የቆየ ሲሆን፣ ሂዩማን ራይትስ ዎች በበኩሉ በሰላማዊ ዜጎች ደህንነት ላይ ያለውን ስጋት በተደጋጋሚ እያነሳ ይገኛል። ተቋሙ በሚያዝያ ወር በምዕራብ ትግራይ ባለሥልጣናት እና የጸጥታ ኃይሎች በትግራይ ተወላጆች ላይ የሚፈጽሙትን ተከታታይ በደል መዝግቧል። በቅርቡ ደግሞ ሕወሓት ዕድሜያቸው 15 ዓመት የሆኑ ሕፃናትን ጨምሮ ሰላማዊ ዜጎችን በግዴታ ወደ ውትድርና እየመለመለ መሆኑን አጋልጧል።
እያደገ የመጣውን ውጥረት ለማስተዳደር የታሰቡት የፖለቲካ ዘዴዎች ከፍተኛ ጫና ውስጥ ወድቀዋል። የሽምግልና ውይይቱን ዳግም ለማስጀመር የሚደረጉ ጥረቶችም፣ አሁን ያለው የሽምግልና መንገድ የሁለቱንም ወገኖች አመኔታ ማቆየት መቻሉ ላይ ጥያቄ አስነስተዋል። ኢትዮጵያ አባል የሆነችበት የአፍሪካ ኅብረት የሰላምና ፀጥታ ምክር ቤት ባለፈው ነሐሴ 12 ቀን የቅድመ ማስጠንቀቂያ እና የቅድመ እርምጃ ክፍተትን ለማጥበብ አህጉራዊ ሥርዓቱን ማጠናከር እንደሚገባ ጥሪ አቅርቧል። ከቀናት በኋላም ነሐሴ 24 ቀን ስጋቶችን በወቅቱ ከሚወሰድ የመከላከያ እርምጃ ጋር ለማስተሳሰር ያለመ አዲስ የቅድመ ማስጠንቀቂያ እና ምላሽ ሞዴል አጽድቋል።
አሁን በሰሜን ኢትዮጵያ እየታዩ ያሉ ክስተቶች፣ ኅብረቱ በሉዋንዳ የገባቸውን ቃሎች ወደ ተግባር የሚቀይርበት ተጨባጭ አጋጣሚ ፈጥረውለታል። ስለሆነም የአፍሪካ ኅብረት የፕሪቶሪያውን ስምምነት አደጋ ላይ የጣሉትን ውዝግቦች ለመፍታት ከኢትዮጵያ ፌደራል መንግሥት እና ከሕወሓት ጋር ያለውን የውይይት ተሳትፎ አጠናክሮ ሊቀጥል ይገባል ተብሏል።
አሁን ያለው የሽምግልና አደረጃጀት መጠናከር ያስፈልገው እንደሆነ መገምገም እንዲሁም የክትትል፣ ማረጋገጫ እና ተገዢነት አሠራሩ (MVCM) ዳግም ስለመሰለፍ እና በሰላማዊ ዜጎች ላይ ስለሚደርሱ በደሎች የሚነሱ ክሶችን ጨምሮ፣ በስምምነቱ አፈጻጸም ዙሪያ ይፋዊ ሪፖርት እንዲያወጣ ሊጠይቅ እንደሚገባ ተመላክቷል። የ2020 እስከ 2022ቱ ጦርነት አስከፊ ሰብዓዊ በደልን እና የዜጎችን ስቃይ ያስከተለ በመሆኑ፣ ኅብረቱ አሁናዊው ውጥረት ከቁጥጥር ውጭ ከመውጣቱ በፊት አስቸኳይ እርምጃ ሊወስድ ይገባል ሲል ዘገባው አጠቃሏል።
1 month ago
