(ዘ-ሐበሻ ዜና ዳሰሳ) ጥምር ዜግነት (Dual Citizenship) በዓለማችን ላይ በርካታ ሀገራት የሚተገብሩት እና ዜጎቻቸው በሁለት ሀገራት ሙሉ መብት ኖሯቸው እንዲንቀሳቀሱ የሚያስችል ስርዓት ቢሆንም፣ በኢትዮጵያ ግን ይህ ጉዳይ አሁንም አከራካሪ እና የፖለቲካ ትኩሳት ሆኖ ቀጥሏል። ትናንት የተካሄደው የ500 ቡድኖች የምክክር መድረክም የዚሁ ውዝግብ ማሳያ ነው። በቀረበው ሰነድ መረጃ መሰረት፣ ጥምር ዜግነት በኢትዮጵያ አሁን ባለው ነባራዊ ሁኔታ እንዲፈቀድ አልተደረገም፤ ይልቁንም ወደፊት የሀገሪቱ ተጨባጭ ሁኔታ እየታየ፣ የተቋማት ግንባታ፣ የህግ የበላይነት እና የሰብአዊ መብቶች አያያዝ እያደገ ሲሄድ ሊታሰብበት እንደሚገባ ከስምምነት ላይ ተደርሷል። በዚህ የምክክር መድረክ ላይ የተሳተፉት የቁጫ ሕዝቦች ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ ተወካይ አቶ ዓለማየሁ አክሊሉ እንደገለጹት፣ በጉዳዩ ላይ ሀሳብ በነጻነት መንሸራሸሩን እና ልዩነቶች ቢኖሩም ወደ አላስፈላጊ ግጭት ሳይገባ መግባባት ላይ መደረሱን አብራርተዋል።
መድረኩ ጥምር ዜግነትን ለጊዜው እንዲታገድ ያደረገበት ዋነኛ ምክንያት "ከሀገር ሉዓላዊነት እና ደህንነት" ጋር በተያያዘ ነው። የጥምር ዜግነት መብት መፍቀድ ማለት የመምረጥ እና የመመረጥ መብትን የሚያጎናጽፍ በመሆኑ፣ አሁን ባለው የሀገሪቱ የእድገት ደረጃ ይህንን መብት መስጠት የሀገርን ሉዓላዊነት አደጋ ላይ ሊጥል እና ወደ ወንጀል ሊያመራ ይችላል የሚል ጠንካራ ስጋት ተነስቷል። በተለይም ጥምር ዜግነት ሲፈቀድ እንደ ግብጽ፣ ኤርትራ እና ሱዳን ባሉ ሀገራት ለሚገኙ ዜጎች መብት እንዲያገኙ የሚያደርግ በመሆኑ፣ ይህ ደግሞ የሀገር ሚስጥርን አሳልፎ እስከመስጠት ሊያደርስ ስለሚችል ለጊዜው መከልከሉ እና ወደፊት የሀገሪቱን እድገት ግምት ውስጥ በማስገባት ሊከለስ እንደሚችል በ50 ንዑሳን፣ በ250 ወረዳዎች እና በ500 ቡድኖች አብላጫ ስምምነት ተደርሷል። ይሁን እንጂ፣ በውጭ የሚኖሩ ትውልደ ኢትዮጵያውያን አሁን ባለው አሰራር (በቢጫ ካርድ) ተጠቃሚ ሆነው በማንኛውም የሀገሪቱ ክፍል እየተንቀሳቀሱ በልማት እና በኢንቨስትመንት ዘርፍ የሚያደርጉትን ተሳትፎ እንዲቀጥሉ መግባባት ላይ ተደርሷል። በተጨማሪም በዚህ አጀንዳ ስር የሰብዓዊ መብት ጥሰቶችን የሚከታተል ልዩ ፍርድ ቤት እንዲቋቋም ስምምነት ተደርሷል።
ነገር ግን ይህንን የኢትዮጵያን ስጋት ከዓለም አቀፍ ተሞክሮ ጋር አነጻጽረን ስንገመግመው ጥምር ዜግነትን ሙሉ በሙሉ መከልከል የራሱ የሆኑ ከባድ ማህበራዊ እና ኢኮኖሚያዊ ዋጋዎች አሉት። ዛሬ ላይ እንደ አሜሪካ፣ ካናዳ፣ እንግሊዝ የመሳሰሉ የበለጸጉ ሀገራት ብቻ ሳይሆኑ፣ እንደ ኬንያ፣ ናይጄሪያ፣ ደቡብ አፍሪካ እና ሩዋንዳ የመሳሰሉ አፍሪካውያን ሀገራትም ጥምር ዜግነትን ፈቅደዋል። የእነዚህ ሀገራት ተሞክሮ እንደሚያሳየው ጥምር ዜግነት የዳያስፖራውን ሙሉ የፖለቲካ እና የኢኮኖሚ ባለቤትነት ስሜት በማረጋገጥ ከፍተኛ የውጭ ቀጥታ ኢንቨስትመንት (FDI) እና የዕውቀት ሽግግር እንዲመጣ ያደርጋል። ዜጎች በሁለቱም ሀገራት ያላቸውን ትስስር ተጠቅመው ለትውልድ ሀገራቸው ጠንካራ የፖለቲካ እና የኢኮኖሚ አምባሳደር (ሎቢስት) እንዲሆኑ እድል ይፈጥራል።
በመሆኑም የኢትዮጵያ መንግስት በአንድ በኩል ዳያስፖራው በልማት እና በኢንቨስትመንት እንዲሳተፍ ሲጋብዝ፣ በሌላ በኩል ግን የፖለቲካ ተሳትፎውን መገደቡ፣ በዳያስፖራው ዘንድ "ለሀገር ሀብት እንጂ ውሳኔ ሰጪ እንድንሆን አይፈለግም" የሚል ስሜት ሊፈጥር ይችላል። እርግጥ ነው፣ በአፍሪካ ቀንድ ያለው ፖለቲካዊ ውጥረት እና የጎረቤት ሀገራት የጂኦ-ፖለቲካዊ ፍጥጫ ጥንቃቄን ግድ ይላል። ይሁንና "የሀገር ሚስጥር አሳልፎ ከመስጠት" ጋር ተያይዞ የተነሳው ስጋት መሬት ላይ ያለ እውነት ቢሆንም፣ ይህንን መፍታት የሚቻለው መብቱን ሙሉ በሙሉ በማገድ ሳይሆን በህግ ማዕቀፍ በማስተካከል ነው። ለምሳሌ ሌሎች ሀገራት እንደሚያደርጉት፣ ጥምር ዜግነት ያላቸው ሰዎች ከፍተኛ የደህንነት፣ የመከላከያ ወይም የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር እና የሀገር መሪ እንዳይሆኑ ህገ-መንግስታዊ ገደብ በማበጀት፣ ሉዓላዊነትን ከማስጠበቅ ጎን ለጎን የዳያስፖራውን አቅም በተሻለ መልኩ መጠቀም ይቻላል። የጥምር ዜግነት መብትን "ለወደፊት የሀገሪቱ የዕድገት ደረጃ" ብሎ ማራዘም ከስጋት ለማምለጥ የሚደረግ ጊዜያዊ ማስታገሻ እንጂ፣ በሚሊዮኖች የሚቆጠረውን የኢትዮጵያ ዳያስፖራ አቅም በአግባቡ ለመጠቀም የሚያስችል ዘላቂ ስትራቴጂካዊ መፍትሔ አይመስልም።
መድረኩ ጥምር ዜግነትን ለጊዜው እንዲታገድ ያደረገበት ዋነኛ ምክንያት "ከሀገር ሉዓላዊነት እና ደህንነት" ጋር በተያያዘ ነው። የጥምር ዜግነት መብት መፍቀድ ማለት የመምረጥ እና የመመረጥ መብትን የሚያጎናጽፍ በመሆኑ፣ አሁን ባለው የሀገሪቱ የእድገት ደረጃ ይህንን መብት መስጠት የሀገርን ሉዓላዊነት አደጋ ላይ ሊጥል እና ወደ ወንጀል ሊያመራ ይችላል የሚል ጠንካራ ስጋት ተነስቷል። በተለይም ጥምር ዜግነት ሲፈቀድ እንደ ግብጽ፣ ኤርትራ እና ሱዳን ባሉ ሀገራት ለሚገኙ ዜጎች መብት እንዲያገኙ የሚያደርግ በመሆኑ፣ ይህ ደግሞ የሀገር ሚስጥርን አሳልፎ እስከመስጠት ሊያደርስ ስለሚችል ለጊዜው መከልከሉ እና ወደፊት የሀገሪቱን እድገት ግምት ውስጥ በማስገባት ሊከለስ እንደሚችል በ50 ንዑሳን፣ በ250 ወረዳዎች እና በ500 ቡድኖች አብላጫ ስምምነት ተደርሷል። ይሁን እንጂ፣ በውጭ የሚኖሩ ትውልደ ኢትዮጵያውያን አሁን ባለው አሰራር (በቢጫ ካርድ) ተጠቃሚ ሆነው በማንኛውም የሀገሪቱ ክፍል እየተንቀሳቀሱ በልማት እና በኢንቨስትመንት ዘርፍ የሚያደርጉትን ተሳትፎ እንዲቀጥሉ መግባባት ላይ ተደርሷል። በተጨማሪም በዚህ አጀንዳ ስር የሰብዓዊ መብት ጥሰቶችን የሚከታተል ልዩ ፍርድ ቤት እንዲቋቋም ስምምነት ተደርሷል።
ነገር ግን ይህንን የኢትዮጵያን ስጋት ከዓለም አቀፍ ተሞክሮ ጋር አነጻጽረን ስንገመግመው ጥምር ዜግነትን ሙሉ በሙሉ መከልከል የራሱ የሆኑ ከባድ ማህበራዊ እና ኢኮኖሚያዊ ዋጋዎች አሉት። ዛሬ ላይ እንደ አሜሪካ፣ ካናዳ፣ እንግሊዝ የመሳሰሉ የበለጸጉ ሀገራት ብቻ ሳይሆኑ፣ እንደ ኬንያ፣ ናይጄሪያ፣ ደቡብ አፍሪካ እና ሩዋንዳ የመሳሰሉ አፍሪካውያን ሀገራትም ጥምር ዜግነትን ፈቅደዋል። የእነዚህ ሀገራት ተሞክሮ እንደሚያሳየው ጥምር ዜግነት የዳያስፖራውን ሙሉ የፖለቲካ እና የኢኮኖሚ ባለቤትነት ስሜት በማረጋገጥ ከፍተኛ የውጭ ቀጥታ ኢንቨስትመንት (FDI) እና የዕውቀት ሽግግር እንዲመጣ ያደርጋል። ዜጎች በሁለቱም ሀገራት ያላቸውን ትስስር ተጠቅመው ለትውልድ ሀገራቸው ጠንካራ የፖለቲካ እና የኢኮኖሚ አምባሳደር (ሎቢስት) እንዲሆኑ እድል ይፈጥራል።
በመሆኑም የኢትዮጵያ መንግስት በአንድ በኩል ዳያስፖራው በልማት እና በኢንቨስትመንት እንዲሳተፍ ሲጋብዝ፣ በሌላ በኩል ግን የፖለቲካ ተሳትፎውን መገደቡ፣ በዳያስፖራው ዘንድ "ለሀገር ሀብት እንጂ ውሳኔ ሰጪ እንድንሆን አይፈለግም" የሚል ስሜት ሊፈጥር ይችላል። እርግጥ ነው፣ በአፍሪካ ቀንድ ያለው ፖለቲካዊ ውጥረት እና የጎረቤት ሀገራት የጂኦ-ፖለቲካዊ ፍጥጫ ጥንቃቄን ግድ ይላል። ይሁንና "የሀገር ሚስጥር አሳልፎ ከመስጠት" ጋር ተያይዞ የተነሳው ስጋት መሬት ላይ ያለ እውነት ቢሆንም፣ ይህንን መፍታት የሚቻለው መብቱን ሙሉ በሙሉ በማገድ ሳይሆን በህግ ማዕቀፍ በማስተካከል ነው። ለምሳሌ ሌሎች ሀገራት እንደሚያደርጉት፣ ጥምር ዜግነት ያላቸው ሰዎች ከፍተኛ የደህንነት፣ የመከላከያ ወይም የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር እና የሀገር መሪ እንዳይሆኑ ህገ-መንግስታዊ ገደብ በማበጀት፣ ሉዓላዊነትን ከማስጠበቅ ጎን ለጎን የዳያስፖራውን አቅም በተሻለ መልኩ መጠቀም ይቻላል። የጥምር ዜግነት መብትን "ለወደፊት የሀገሪቱ የዕድገት ደረጃ" ብሎ ማራዘም ከስጋት ለማምለጥ የሚደረግ ጊዜያዊ ማስታገሻ እንጂ፣ በሚሊዮኖች የሚቆጠረውን የኢትዮጵያ ዳያስፖራ አቅም በአግባቡ ለመጠቀም የሚያስችል ዘላቂ ስትራቴጂካዊ መፍትሔ አይመስልም።
2 months ago
