​"ትዳር በዕውቀት ወይስ በሰርተፊኬት? የኢትዮጵያ አዲሱ የቅድመ ጋብቻ ስልጠና መመሪያና ተያያዥ ስጋቶች"

​በአዲስ አበባ ከተማ የፍቺ መጠን በ54 በመቶ ማደጉን የሚገልጸው መረጃ፣ የማህበረሰባችንን መሰረት እየናጋ መሆኑን የሚያሳይ አሳሳቢ ምልክት ነው። ይህንን ተከትሎ የሴቶችና ማህበራዊ ጉዳይ ሚኒስቴር "የቅድመ ጋብቻ ስልጠና ሰርተፊኬት" ለጋብቻ ምዝገባ እንደ ቅድመ ሁኔታ ለማስቀመጥ ማቀዱ፣ በሀገሪቱ የፖሊሲ አቅጣጫ ላይ አዲስ ክርክር ቀስቅሷል።

ይህ እርምጃ የቤተሰብ መፍረስን ለመከላከል የተዘረጋ የደህንነት መረብ ነው? ወይስ የግል ህይወትን የሚገታ አላስፈላጊ ቢሮክራሲ?

ከስሜታዊ ግፊት ወደ አዕምሯዊ ዝግጁነት

​የስነ-ልቦና ባለሙያዎች እንደሚስማሙበት፣ አብዛኛው ትዳር የሚመሰረተው በ"ፍቅር ስሜት" (Infatuation) ላይ ብቻ ነው። ሆኖም ትዳርን ዘላቂ የሚያደርገው ስሜት ሳይሆን የግጭት አፈታት ክህሎት እና የስነ-ልቦና ብስለት ነው።

​የግንኙነት ክህሎት ማነስ፦ ጥናቶች እንደሚያሳዩት 60% የሚሆኑ ፍቺዎች የሚከሰቱት በትዳር አጋሮች መካከል ባለ "የመግባባት ችግር" (Communication Breakdown) ነው። የቅድመ ጋብቻ ስልጠና ተጋቢዎች ስለ ቁጣ አመራር፣ ስለ ይቅርታ እና ስለ ስሜታዊ ድጋፍ እንዲማሩ እድል ይሰጣል።

​የግዴታነት ተጽዕኖ፦ በሌላ በኩል፣ ሳይኮሎጂስቶች "Reactance Theory" በሚሉት ጽንሰ-ሀሳብ መሰረት፣ ሰዎች አንድን ነገር እንዲያደርጉ ሲገደዱ ውስጣዊ ተቃውሞ ያሳያሉ። ስልጠናው "የግዴታ" ከሆነ፣ ጥንዶች ትምህርቱን በልባቸው ከመቀበል ይልቅ ለወረቀቱ ብቻ ብለው ሊያሳልፉት ይችላሉ። ይህ ደግሞ የስልጠናውን ዋና ግብ (ለውጥ ማምጣትን) ጥያቄ ውስጥ ይከተዋል።

​ ቤተሰብ እንደ ማህበረሰብ ህንፃ

​ከሶሾሎጂ አንጻር ቤተሰብ "የማህበረሰብ ትንሿ ሴል" ናት። ቤተሰብ ሲፈርስ ማህበረሰቡ ይፈረካከሳል።
​ማህበራዊ ቁጥጥር (Social Control)፦ ቀደም ባሉት ጊዜያት የሃይማኖት ተቋማትና የሀገር ሽማግሌዎች የቅድመ ጋብቻ ምክር በመስጠት ረገድ ትልቅ ሚና ነበራቸው። ዘመናዊነት ይህንን ሚና እያጠፋው በመጣበት ወቅት፣ መንግስት በህግ አማካኝነት ይህንን ክፍተት ለመሙላት መሞከሩ እንደ አዎንታዊ እርምጃ ሊታይ ይችላል።

​የባህል ተጽዕኖ፦ ኢትዮጵያ ውስጥ ጋብቻ የሁለት ግለሰቦች ብቻ ሳይሆን የሁለት ቤተሰቦች ትስስር ነው። ሚኒስቴሩ ከሃይማኖት ተቋማት ጋር ለመስራት ማቀዱ፣ ፖሊሲው ከህዝቡ ባህልና እምነት ጋር እንዲዋሃድ ያደርገዋል። ነገር ግን "ሰርተፊኬት" የሚለው ቢሮክራሲያዊ ቃል፣ ትዳርን ከማህበራዊ ቅዱስ ቃል-ኪዳንነት ወደ መንግስታዊ ኮንትራት ዝቅ እንዳያደርገው ስጋት አለ።

​የፍቺ ዋጋና የኢንቨስትመንት ስሌት

​ኢኮኖሚስቶች ትዳርን እንደ "የረጅም ጊዜ የጋራ ኢንቨስትመንት" ያዩታል።
​የፍቺ ኪሳራ፦ ፍቺ ከፍተኛ የኢኮኖሚ ኪሳራ ያስከትላል። የሀብት መባከን፣ የህጻናት ቀለብ እና በብቸኛ ወላጅ የሚደገፉ ህጻናት ለድህነት የመጋለጥ እድላቸው ከፍተኛ ነው። የፍቺ መጠንን በስልጠና መቀነስ ማለት፣ ለሀገር የሚተርፍ የሰው ኃይልና ሀብት ማዳን ማለት ነው።

​የስልጠናው ወጪ፦ ስልጠናውን ለመስጠት የሚወጣው ወጪ፣ ጊዜ እና የሰው ኃይል በራሱ ሌላ የኢኮኖሚ ጫና ነው። በተለይ ዝቅተኛ ገቢ ያላቸው ዜጎች ስልጠናውን ለመከታተል ከስራ ገበታቸው የሚቀሩ ከሆነ፣ ይህ አሰራር "ለሀብታሞች ብቻ የተተወ ጋብቻ" እንዳይፈጥር መጠንቀቅ ያስፈልጋል።

​4. የአራት ሀገራት ተሞክሮ፡ ጥሩና መጥፎ ልምዶች
​ይህንን አሰራር በተሳካና ባልተሳካ ሁኔታ የሞከሩ ሀገራትን መመልከት ለኢትዮጵያ ትልቅ ትምህርት ይሰጣል።

​ሀ. ኢንዶኔዥያ (አስገዳጅ ግን የተቀናጀ)
​ኢንዶኔዥያ የቅድመ ጋብቻ ስልጠናን የግዴታ ካደረጉ ጥቂት ሀገራት አንዷ ናት። ስልጠናው ስለ ጤና፣ ስለ ኢኮኖሚ እና ስለ ሃይማኖት ያካትታል።
​ጥሩ ልምድ፦ ከሃይማኖት ተቋማት ጋር በቅርበት በመስራታቸው በህዝቡ ዘንድ ተቀባይነት አግኝቷል።
​ፈተና፦ ስልጠናውን በብቃት የሚሰጡ ባለሙያዎች እጥረት ማጋጠሙ ጥራቱን ዝቅ አድርጎታል።

​ለ. ፊሊፒንስ (በጤና ላይ ያተኮረ)
​ፊሊፒንስ ለጋብቻ ፈቃድ የቤተሰብ ምጣኔ ስልጠናን የግዴታ ታደርጋለች።
​ጥሩ ልምድ፦ የህዝብ ቁጥርን ለመቆጣጠርና የእናቶችን ጤና ለመጠበቅ ረድቷል።
​መጥፎ ልምድ፦ ትኩረቱ በስነ-ልቦና ላይ ስላልሆነ የፍቺ መጠንን በመቀነስ ረገድ የሚጠበቀውን ያህል ውጤት አላመጣም።

​ሐ. አሜሪካ - ፍሎሪዳ (የማበረታቻ ሞዴል)
​ፍሎሪዳ ስልጠናውን የግዴታ አታደርግም፤ ነገር ግን ስልጠና ለወሰዱ ጥንዶች የጋብቻ ምዝገባ ክፍያን ትቀንሳለች።
​ጥሩ ልምድ፦ የሰዎችን ነፃነት ሳይነካ ስልጠናውን እንዲወስዱ ያበረታታል። ይህ "ተለዋጭ መፍትሄ" (Incentive) ውጤታማ መሆኑ ተረጋግጧል።
​መጥፎ ልምድ፦ የግዴታ ስላልሆነ ዝቅተኛ ግንዛቤ ያላቸው ሰዎች ስልጠናውን ሳይወስዱ ሊቀሩ ይችላሉ።

​መ. ቻይና (የግዴታ የማቀዝቀዣ ጊዜ)
​ቻይና ፍቺን ለመቀነስ የ30 ቀን "የማቀዝቀዣ ጊዜ" (Cooling-off period) ደንግጋለች።
​ጥሩ ልምድ፦ በስሜታዊነት የሚወሰኑ ፍቺዎችን በእጅጉ ቀንሷል።
​መጥፎ ልምድ፦ የግል ነፃነትን በመጋፋት እና ሰዎች ትዳርን እንዲፈሩ በማድረግ ረገድ ተቃውሞ ገጥሞታል።

መፍትሄው የት ነው?
​የሴቶችና ማህበራዊ ጉዳይ ሚኒስቴር ያቀደው አሰራር በራሱ ክፉ አይደለም፤ ነገር ግን አፈፃፀሙ ላይ ጥንቃቄ ይፈልጋል። የፍቺ መጠን መጨመር "የግንዛቤ እጥረት" ብቻ ሳይሆን የኑሮ ውድነት፣ የስራ አጥነት እና የማህበራዊ እሴቶች መሸርሸር ውጤት መሆኑ መዘንጋት የለበትም።

የሙስና እና የቢሮክራሲ ስጋት

​የመንግስት ዝግጅት በፅንሰ-ሀሳብ ደረጃ "ለቤተሰብ መረጋጋት" ቢሆንም፣ በተግባር ግን ከፍተኛ ስጋቶችን ያዘለ ነው። በኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ፣ አዳዲስ "አስገዳጅ" መመሪያዎች ሲወጡ በየደረጃው ላሉ አስፈፃሚዎች አዲስ የገቢ ምንጭ (ሙስና) ሆነው የማገልገል ታሪክ አላቸው።
​የሰርተፊኬት ገበያ፦ ስልጠናው አስገዳጅ ሲሆን፣ በተለያዩ ምክንያቶች (ጊዜ ማጣት፣ ቸልተኝነት) ስልጠናውን መከታተል የማይችሉ ጥንዶች ሰርተፊኬቱን በገንዘብ ለመግዛት የሚገፋፉበት ሁኔታ ይፈጠራል። ይህ ደግሞ ስልጠናው ሊያመጣ የሚገባውን "የግንዛቤ ለውጥ" ዋጋ አልባ ያደርገዋል።
​የአስፈፃሚዎች ብልሹ አሰራር፦ ስልጠናውን የሚሰጡ ተቋማት ወይም ግለሰቦች ሰርተፊኬቱን እንደ "መደራደሪያ" በመጠቀም ከተጋቢዎች ጉቦ የሚጠይቁበት አሰራር ሊዘረጋ ይችላል።
​ቢሮክራሲያዊ ጫና፦ ቀድሞውኑ በኑሮ ውድነትና በኑሮ ፈተና ውስጥ ያለውን ወጣት፣ ጋብቻ ደጃፍ ላይ ሲደርስ ሌላ "ወረቀት" እንዲያሳድድ ማስገደድ፣ ተገቢ ያልሆነ ስነ-ልቦናዊና ፋይናንሳዊ ጫና ይፈጥራል። ይህ ደግሞ ዜጎች ህጋዊ ጋብቻን ፈርተው "ያለ ቃል-ኪዳን አብሮ መኖርን" (Co-habitation) እንዲመርጡና ማህበራዊ ቀውሱ ይበልጥ እንዲባባስ ሊያደርገው ይችላል።

​ሚዛናዊ የመፍትሄ አቅጣጫዎች

​ከማስገደድ ወደ ማበረታታት፦ ስልጠናውን ለወሰዱ ጥንዶች እንደ ፍሎሪዳ ተሞክሮ የማበረታቻ ጥቅማጥቅሞችን (ለምሳሌ፡ የብድር ቅድሚያ ወይም የታክስ ቅናሽ) መስጠት።

​ጥራትና ተደራሽነት፦ ስልጠናው በወረቀት ላይ ብቻ የቀረ ሳይሆን፣ በባለሙያዎች የተደገፈ እና በየአካባቢው በቀላሉ የሚገኝ መሆን አለበት።
​የይዘት ስፋት፦ ስልጠናው ስለ ፍቅር ብቻ ሳይሆን፣ ስለ ቤተሰብ ፋይናንስ አመራርና ስለ ህግ ግንዛቤ (የንብረት ክፍፍልን ጨምሮ) ትኩረት መስጠት ይኖርበታል።